نگاهی دوباره به فیلم «ای ایران»

نگاهی دوباره به فیلم «ای ایران»

16 اردیبهشت 1397 10:55

احمد طالبی‌نژاد - منتقد

«ای ایران» ساخته تقوایی در سال 1368، یکی از چند فیلمی است که به مناسبت دهمین سال پیروزی
انقلاب اسلامی سفارش داده شد. لحن و ساختار این اثر نزدیکی غریبی به «دایی‌جان ناپلئون» دارد. یک
طنز سیاسی درباره درجه‌داری که در هنگامه انقلاب، سرخود در منطقه تحت سیطره‌اش یعنی روستای
ماسوله واقع در شمال گیلان حکومت نظامی اعلام می‌کند و چنان در قدرت خود داده‌اش غرق می‌شود
که در صحنه‌ای خطاب به عکس شاه، از او می‌خواهد، چند روزی مملکت را به او بسپارد تا تومار
«خرابکاران» را در هم پیچد. در مناقشه‌ای که به‌صورت سراسری آن جامعه نمادین را دربرمی‌گیرد
تمامی اهالی روستا، حتی پسرک نوجوان گروهبان در یک سو و گروهبان تنومند اما مفلوک که خود را
قدرت قاهر می‌داند، در سوی دیگر، قرار می‌گیرند و سرانجام هم این کشمکش به سود مردمی که علیه
او قیام کرده‌اند، پایان می‌گیرد. نام فیلم، آشکارا به وجه نمادین فیلم اشاره دارد. اینکه ماسوله (ایران)
جامعه‌ای است که دیگر تن به ذلت و خواری نمی‌دهد و خواهان تغییر است. عنوان‌بندی نخست فیلم
به‌صورت طنزآلود و البته پرمعنا، بر روی بسیاری از عناصر زندگی که شامل سه رنگ سبز، سفید و
قرمز که رنگ پرچم ایران هستند، نقش می‌بندد. از پیاز سفید و گوجه‌فرنگی و خیار سبز گرفته تا هر
نشانه دیگری که یادآور پرچم ایران باشد. به عبارت دیگر تقوایی در ستایش پرچم این سرزمین، به این
نکته اشاره می‌کند که رنگ‌های آن، از خود زندگی و تنوع آن در همه جای ایران زمین نشأت گرفته
است.
فیلم برخلاف دیگر آثار سازنده‌اش، قهرمان واحدی ندارد. بلکه تمامی اهالی روستا به نقش قهرمان و
گروهبان در نقش ضدقهرمان ظاهر شده‌اند. از این نظر به تعبیر خود تقوایی، فیلم از نظر فرم، با الهام
از رزمناو پوتمکین اثر تاریخی سرگئی آیزنشتین، ساخته شده: «اگر دقت کنید، رزمناو پوتمکین، تنها فیلم
تاریخ سینماست که یک قهرمان ندارد بلکه یک ملت قهرمان آن هستند.» شاید به همین دلیل باشد که «ای
ایران» به‌رغم پرداخت طاقت‌فرسایی، هرچند فیلم 10 سال پس از سرنگونی نظام شاهنشاهی ساخته
شده و سفارش‌دهنده هم یک نهاد فرهنگی وابسته به نظام جمهوری اسلامی است اما تقوایی کوشش کرده
تا ضمن رعایت احتیاط‌آمیز شرایط روز، اثرش را به فیلمی در نقد رابطه دوسویه قدرت و مردم تبدیل
کند، یعنی همان دیدگاهی که در «دایی جان…» داشت. اما فیلمنامه شلوغ و حوادث فرعی باعث شده تا
نوعی آشفتگی بر فضای کلی آن حاکم شود و حال و هوای اجتماعی بر وجه کمیک و طنزآلوداش، غلبه
کند.

shareاشتراک گذاری

نظرات شما