آتش بر خرمن یک نسل/ نگاهی به مستند «باقیمانده کشتار جمعی در کامبوج» به بهانه پخش از پرس تی‌وی

آتش بر خرمن یک نسل/ نگاهی به مستند «باقیمانده کشتار جمعی در کامبوج» به بهانه پخش از پرس تی‌وی

22 اسفند 1396 19:2

فاطمه محمدی ـ منتقد

«باقیمانده کشتار جمعی در کامبوج» عنوان مستندی است که به همت شبکه ماهواره‏ای پرس تی‌وی ساخته شده است. این مستند دیدنی، روایتی تاریخی و هولناک را از تاریخ تاسف‏بار و غمزده کامبوج  در بین سال‏های 1975 تا 1979 میلادی بازگو می‏کند. در این سال‏ها کامبوج با یک فاجعه ضد انسانی روبه‏رو بود و آدم‏هایش وقایعی تلخ، روان‏پریش و سرشار از نگون‏بختی را از سر گذراندند. دولت کامبوج در آن سال‏های سیاه در دست خمرهای سرخ به سرکردگی پل پوت بود که حدود یک‏ونیم میلیون تا سه میلیون کامبوجی را به کام مرگ کشاند. 

نسل‌کشی 500هزار مسلمان 
خمرهای سرخ قصد داشتند یک سوسیالیسم دهقانی را مبنی بر اندیشه‏های استالینی و مائوئیستی در کامبوج راه انداخته و بر آن اساس حکومت کنند. سیاست‌های این گروه برای کوچ اجباری و تعدیل و جابه‌جایی جمعیت از حومه شهرها، شکنجه و اعدام‌های دسته‌جمعی از طریق بیگاری، سوءتغذیه و بیماری باعث کشته شدن دو میلیون کامبوجی شد که یک‌چهارم جمعیت وقت آن کشور بود. نسل‌کشی با حمله ویتنام به کامبوج پایان یافت و دولت خمرهای سرخ سقوط کرد. در میان قربانیان این نسل‏کشی بیش از 500هزار نفر مسلمان قرار دارند که به دست این جانیان و خونخواران قتل عام شده‏اند. این واقعه شوم که هرگز از خاطر جمعی ملت کامبوج از یاد نمی‏رود، شبکه پرس تی‌وی را برآن داشت تا به حمایت از این قربانیان و مسلمانان مستندی تهیه کرده و پیش چشمان مخاطب خود به نمایش بگذارد. 
مستند با نقشه کامبوج روی کره‌زمین که به رنگ قرمز درآمده، آغاز می‏شود. این‌گونه نمایش دادن نقشه این سرزمین در نگاه نخست ضربه‏ای بر ناخودآگاه تماشاگر وارد آورده و به او می‏گوید که خاک این سرزمین با خون آغشته شده ‏است. بلافاصله کوهی از جمجمه انسان‏های بی‏شماری در تصویر به نمایش درمی‏آید که نشان می‌دهد خونی که به خاک این دیار آغشته شده از سوی چه کسانی نشات گرفته ‏است و سوالی بزرگ پاسخ داده‏ می‏شود با تصویر هزاران نفر از صاحبان جمجمه‏ها در زمان حیات‌شان. تصاویر ضربه‏ای مهلک بر بدنه ناخودآگاه انسانی وارد آورده و سوالی دیگر ایجاد می‏کند مبنی بر اینکه چه کسی عامل این جنایات بوده ‏است؟ کارگردان با تصویری از پل پوت، رهبر خمرهای سرخ، این دیوانه تمام‌عیار که با افکار مائوئیستی خود هزاران نفر را به خاک و خون کشید، پاسخ می‏دهد. پل پوت پیش از براندازی دولت او به دست ویتنام درگذشت و توسط دادگاه نظامی محاکمه نشد. 

چشمان قضاوتگر مخاطبان
نریتوری با صدایی نافذ و تاثیرگذار که می‌تواند با حس صدای خویش تا حدی از عمق فاجعه رفته و روایتی تاثیرگذار را بازگو کند، به خواندن گفتار فیلم می‌پردازد. او با توجه به متنی که نویسنده با در نظر گرفتن اقدامات خمرهای سرخ به رشته تحریر درآورده‏ است، روایت می‏کند و از به کارگرفتن حتی کودکان در جنگ با ویتنام می‏گوید. همزمان نیز تصاویری از این کودکان با رخت رزم و اسلحه به دست در قاب قرار می‌گیرد. موسیقی، تصویر، نریشن و صدای توپ و تانک و سقوط بمب از هواپیماهای جنگی ترکیبی جذاب به وجود می‌آورد و بر مستند بودن موضوع تاکیده کرده و آدمی را با خود به همان برهه تاریخی می‏برد.این ترکیبات در جای‌جای مستند گنجانده شده و کارگردان با بهره‌گیری از این گونه تمهیدات و اقدامات تاکید دارد که بر اساس واقعیت روایت می‏کند تا در مقابل چشمان تیزبین و قضاوتگر مخاطبانش کاملا واقعی و صادق جلوه کند. 
مستندساز به همنشینی با باقی‏ماندگان این واقعه شوم می‏پردازد و با صبر و طمأنینه دریچه دوربینش را به‌روی درد دل‏های آنان باز می‏کند. او زمانی مناسب برای صحبت‏های سوژه‏هایش قرار داده و به دقت آنها را به تصویر می‏کشد. وی سوژه‌هایش را از میان اقشار مختلف مسلمانان برگزیده ‏است، به‌عنوان مثال می‏توان از مادران و همسران قربانیان، چند تن از قربانیان، زندانیان و نیز پژوهشگری می‏توان نام برد که در این باب و از منظر خویش به روایت می‏پردازند. مستندساز آن‌قدر به آنان زمان می‏دهد و در افکار و روان آنان نفوذ می‏کند و عمیق می‏شود که حتی می‏توان شاهد اشک‏ها و آه‏ها و صداهای خشمگین آنان بود. او به خانه و محل زندگی و کار سوژه‏هایش رفته و در فضایی کاملا طبیعی و نه ساختگی، کاملا بدون پرده از زندگی عادی آنان که پیوسته به آن سال‏های وحشت و خون است، تصویر می‏گیرد و تاکیدش بر این است که پیامدهای آن روزها را که تاکنون ادامه داشته، به تصویر بکشد. 
زندگی مردم نگون‌بختاو بر صداهای سر صحنه اصرار داشته و کوشش می‏کند تا صداهایی مانند بازی بچه‏ها در کوچه، صدای پرندگان باغ، صدای پرندگان مزرعه، صدای اتومبیل‏ها و... حتما روی تصاویر روان باشد. کارگردان، آرشیو کاملی از تصاویر و ویدئوهای آن سال‏ها را در اختیار دارد و با نمایش گوشه‏هایی از زندگی مردم نگون‏بخت آن دوران در فواصل زمانی مختلف مخاطبش را به سفری در تاریخ برده و تداعی‏گر حسی غریب و تا حدی ملموس است. او در مستند « باقیمانده کشتار جمعی در کامبوج» شبکه پرس تی‌وی، با برگزیدن تکه‏ای گمشده از تاریخ به نوعی آن را دوباره برای شهروندان عام بازیابی کرده و یادآور می‏شود که هیچ‌گاه قربانیان این حادثه خونین بشری را از یاد نبریم.

shareاشتراک گذاری

نظرات شما