گزارش «روزان» از طرح مسئله همه‌پرسی از سوی رئیس‌جمهور / روحانی و کوشش برای تقویت وجوه دموکراتیک نظام سیاسی

گزارش «روزان» از طرح مسئله همه‌پرسی از سوی رئیس‌جمهور / روحانی و کوشش برای تقویت وجوه دموکراتیک نظام سیاسی

25 بهمن 1396 19:48

گروه سیاسی- سخنرانی رئیس‌جمهور در سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی و در میدان آزادی تهران، امسال رنگ و بوی متفاوتی داشت. روحانی در این سخنرانی ضمن ارائه گزارشی از روند عمومی اداره کشور و اقدامات صورت گرفته، به برخی مشکلات پرداخت.

 
 روحانی با اشاره به مسائلی مانند لزوم جذب حداکثری در انقلاب و تاکید بر اینکه هر کس قانون اساسی را قبول دارد، انقلابی است و باید حق فعالیت داشته باشد، خواستار پرهیز از برخی فشارها و به‌خصوص عدم مداخله در حریم خصوصی مردم شده بود. اما مهم‌ترین فراز سخن روحانی احتمالا آن جا  بود که از اجرای اصل 59 قانون اساسی و همه‌پرسی در موضوعات مورد اختلاف سخن گفت. امری که بازتاب گسترده‌ای در فضای مجازی داشت. این سخن روحانی البته تازگی نداشت و روحانی در دی ماه 93 هم در جلسه هیات دولت سخن از علاقه خود برای اجرای این اصل قانون اساسی گفته بود. روحانی و دولتش آن سال‌ها به خاطر مذاکرات مربوط به مسئله هسته‌ای به شدت زیر فشار مخالفان تندرو به‌خصوص در مجلس قرار داشت و طرح این پیشنهاد در آن زمان در ارتباط با همین مخالفت‌ها تلقی و درک شد.
*تاکید مجدد رئیس جمهور بر ظرفیت‌های قانون اساسی
روز گذشته هم رئیس‌جمهور در نشست مشترک وزیران و استانداران با روسای سازمان‌های اقتصادی بار دیگر از ظرفیت‌های قانون اساسی سخن گفت.
روحانی تاکید کرد : «در 22 بهمن گفتم قانون اساسی ظرفیت‌های زیادی دارد که اگر اصلاح هم نشود می‌تواند کشور را هدایت کرده و هم رضایت عامه را برآورده سازد؛ به شرطی که همه متعهد به قانون اساسی باشند و فصل سوم قانون اساسی را اجرا و پیاده کنیم. قانون اساسی ما ظرفیت‌های بسیار زیادی دارد و همه باید در اجرای قانون اساسی بار سنگین مسئولیت را بر دوش خود احساس کنیم البته رئیس‌جمهور مسئولیت ویژه دارد که بر عهده فرد دیگری نیست بنابراین مسئولیت رئیس‌جمهور از همه سنگین‌تر و سخت‌تر است و در این زمینه همه باید کمک کنند.»
سخنان روحانی در جمع مدیران ارشد دولتش باز هم بر لزوم تحرک بیشتر برای رفع مشکلات اقتصادی و البته کاهش سختگیری‌ها و فشارها بر مردم تمرکزداشت و او بار دیگر بر لزوم عدم مداخله در حریم خصوصی مردم هم تاکید کرد  و گفت‌: «‌مبنای اسلام تشریع و تبلیغ است. خدا به پیامبر می‌فرماید تو می‌خواهی خیلی‌ها را هدایت کنی اما امکان‌پذیر نیست. پیغمبر قصد داشت خیلی‌ها را هدایت کند و نمی‌خواست حتی یک نفر در گمراهی باشد اما خداوند به او می‌فرماید تو رسالتت را انجام بده و اینکه چه کسی هدایت شود و یا نشود وظیفه خداست.
روحانی با بیان اینکه ما نباید برای خودمان وظیفه مافوق طاقت درست کنیم و نباید برای مردم دین تعریف کنیم، عنوان کرد: «اسلام دین مشقت نیست.»
*واکنش سخنگوی شورای نگهبان به طرح همه پرسی از سوی رئیس‌جمهور
سخنان رئیس‌جمهور در مراسم 22 بهمن اما با واکنش سخنگوی شورای نگهبان هم مواجه شد. بخشی از سخنرانی روحانی در 22 بهمن بر مسئله انتخابات و سهل کردن راه شرکت در آن متمرکز بود، امری که تلویحا به نظارت استصوابی شورای نگهبان اشاره داشت. عباسعلی کدخدایی در یادداشتی که در کانال تلگرامی خود منتشر کرد به تفصیل به این بخش از سخنان روحانی واکنش نشان داده است. اما شاید بخش مهم‌تر یادداشت کدخدایی آنجاست که به سراغ پیشنهاد همه‌پرسی رفته و طرح آن از سوی روحانی را کارشناسی نشده دانسته است : « رئیس‌جمهور محترم همچنین پیشنهادی را مطرح فرمودند که به‌نظر می‌رسد کارشناسی نشده باشد چون که کاربرد اصل 59 برای همه آشنایان به حقوق اساسی معلوم است و نیاز به بحث بیشتر ندارد. اصل 59 مربوط به اعمال اختیارات قوه مقننه است. شاید آقای رئیس‌جمهور با اصلی دیگری آن را اشتباه کرده‌اند! البته باید بدانیم که قانون اساسی ظرفیت‌های متنوعی در حوزه‌های مختلفی دارد که ما هم نگرانیم چرا این ظرفیت‌ها به‌درستی به‌کار گرفته نمی‌شوند. مثلا چرا نباید سوال و استیضاح در رویکرد مجلس محترم وجود داشته باشد. فارغ از نتیجه، شاید سوال از مقامات اجرایی این فرصت را برای آنها به‌وجود آورد تا برخی دلایل کمبودها و احیانا ناکارآمدی‌‌‌ها را، بدون توجه به مسائل سیاسی توضیح دهند و مردم نیز از مشکلات موجود مطلع شوند. ما معتقدیم قانون اساسی مجموعه‌ای واحد و به هم پیوسته است که تمام اصول آن باید توسط مقامات و مسئولین کشور رعایت شود و بی اعتقادی به بخشی از آن به تعبیر رئیس‌جمهور محترم، افراد را از مدار انقلاب خارج می‌کند و آنهایی که پیاده شدند به‌دلیل همین عدم اعتقاد و التزام به قانون اساسی بوده و لاغیر. آنهایی که پیاده شدند به‌دلیل آن بود که قانون اساسی را تفسیر به رای کرده و اعلام می‌کردند برخی از اصول آن را قبول ندارند. شورای نگهبان این نظر شما را که نظر صحیحی نیز هست اجرا کرده و جناب‌عالی هم تایید می‌فرمایید آنان که به قانون اساسی اعتقاد و التزام ندارند، انقلابی نیستند و نمی‌توانند در پست‌های سیاسی قرار گیرند.»
*رئیس‌جمهور در پی چیست؟
اصل 59 قانون اساسی جمهوری اسلامی به این شرح است : «در مسائل بسیار مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ممکن است اعمال قوه مقننه از راه همه‏پرسی و مراجعه مستقیم به آرای مردم صورت گیرد. در خواست مراجعه به آرای عمومی باید به تصویب دو سوم مجموع نمایندگان مجلس برسد.»
آن چنان که از نص صریح این اصل روشن است، برگزاری همه‌پرسی در گرو تصویب دو سوم نمایندگان مجلس و با توجه به تفسیر شورای نگهبان از قانون اساسی در گرو تصویب مصوبه مجلس در شورای نگهبان است.
حسن روحانی البته حقوق‌دان است و سال‌ها در عالی‌ترین سطوح نظام سیاسی کشور مدیریت کرده است و بسیار بعید است که از این مسئله مطلع نباشد. او هیچ‌گاه در مورد رفراندوم نیز از طرح دولت خود سخن نگفته و تنها از علاقه‌اش به اجرای این اصل قانون اساسی یاد کرده است. امری که البته کاملا در چارچوب وظایف او به عنوان شخص دوم نظام و منتخب آرای مستقیم مردم است.
اما اینکه چرا روحانی این روزها بر ظرفیت‌های قانون اساسی و به‌خصوص مسئله همه‌پرسی تاکید دارد را شاید بتوان با رجوع به بخش‌های مختلف سخنان او دریافت. روحانی این روزها بر کاهش سختگیری‌ها و عدم مداخله در حریم خصوصی مردم و البته لزوم تحرک بیشتر در عرصه اقتصادی و اجتماعی تاکید دارد. تاکیدی که احتمالا از این واقعیت نشات می‌گیرد که او در پی ناآرامی‌های دی ماه 96 بیش از دیگران صدای نارضایتی و ناامیدی را شنیده است. روحانی با طرح مسئله همه‌پرسی و لزوم اجرای ظرفیت‌های قانون اساسی در پی ایجاد مسیری مطمئن و قانونی برای کاستن از دامنه نارضایتی‌ها و کم کردن ناامیدی شکل گرفته در میان پایگاه اجتماعی حامی خود است تا از احتمال سوءاستفاده خشونت طلبان و ساختار شکنان از این ناامیدی و نارضایتی بکاهد.
روحانی احتمالا واقف است که انتخابات و رجوع به آرای مردم مهم‌ترین راه تقویت گرایش‌های میانه‌رو و اصلاح‌طلب در بلوک قدرت است و با طرح مسئله همه‌پرسی احتمالا در پی تقویت این فرصت مهم است.  این البته تازگی ندارد، به‌عنوان مثال در نیمه دوم دهه هفتاد و با اجرای قانون انتخابات شوراها ظرفیت دموکراتیک مغفول مانده و مهمی به اجرا درآمد و به این ترتیب عنصر دموکراتیک در درون ساختار نظام سیاسی بیش از پیش تقویت شد.
تکرار این مسیر البته کاری بسیار دشوار است. به‌خصوص ترکیب سیاسی فعلی مجلس احتمالا در مورد هیچ موضوعی به اجماعی دو سومی نخواهد رسید، با این حال هر سفر طولانی را باید با گام‌های نخست شروع کرد.
 

shareاشتراک گذاری

نظرات شما