مسیر پیش روی اقتصاد ایران

مسیر پیش روی اقتصاد ایران

7 دی 1396 2:49

ایران در زمینه تولید و صادرات مواد خام و اولیه هر روز به دستاوردهای جدیدی دست پیدا می‌کند. افزایش صادرات بیش از آنکه مدیون بالا رفتن حجم تولید باشد، از تشدید رکود داخلی و تعطیلی یا کاهش تولید واحدهای پایین‌دستی ریشه می‌گیرد. بخش تولید صنعتی ایران که از تولید کالاهای مصرفی نهایی باکیفیت و رقابتی عاجز است،

یادداشت
مسیر پیش روی اقتصاد ایران
احسان سلطانی / کارشناس اقتصادی
ایران در زمینه تولید و صادرات مواد خام و اولیه هر روز به دستاوردهای جدیدی دست پیدا می‌کند. افزایش صادرات بیش از آنکه مدیون بالا رفتن حجم تولید باشد، از تشدید رکود داخلی و تعطیلی یا کاهش تولید واحدهای پایین‌دستی ریشه می‌گیرد. بخش تولید صنعتی ایران که از تولید کالاهای مصرفی نهایی باکیفیت و رقابتی عاجز است، در زمینه تولید مواد خام و اولیه صنعتی دارای رتبه‌های بالای جهانی است. دولتمردان می‌گویند که ایران در این رشته‌ها دارای قدرت رقابتی است، اما واقعیت حاکی از غلبه مزیت‌های رانتی به جای رقابتی در تولید است.
از نظر تولید صنعتی، اقتصاد ایران به میزان زیادی راه اقتصاد کمونیستی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی در دهه‌های پایانی قرن بیستم را طی می‌کند. با اینکه شوروی ابرقدرت جهانی محسوب می‌شد و از نظر تولید فولاد و محصولات صنعتی (بیشتر مواد اولیه) اولین یا دومین رتبه‌های جهانی را داشت، اما صنایع این کشور که از نظر موشکی و هوافضا قادر به رقابت با آمریکا بودند، توان ساخت یک وسیله خانگی معمولی باکیفیت و استانداردهای آن زمان را نداشتند. این کشور برای تولید خودرو دست به دامان فیات شد که در نهایت خودرویی زمخت و عقب‌افتاده حاصل صنعت خودروسازی شوروی بود. بخش‌های اقتصادی و صنایع رانتی (غیررقابتی) دولتی با تهی‌سازی اقتصاد این کشور از نقش فعال مردم و از سوی دیگر تحمیل زیان و خسارت به اقتصاد کشور، یکی از عوامل کلیدی و اصلی اضمحلال شوروی بودند.
در حال حاضر بخش تولید صنعتی ایران همان راه اقتصاد شوروی سابق را می‌رود با این تفاوت که «فناوری تولید شوروی داخلی و فناوری تولید ایران وارداتی (و خیلی اوقات درجه سه چینی) است»، «صنایع شوروی معمولا در مناطق منتخب و نه به‌صورت پراکنده و بدون توجه به اقتصاد مقیاس ایجاد می‌‌شدند» و «صنایع شوروی کاملا دولتی بودند و به هرج و مرج خصولتی‌های ایران دچار نبودند». از هم‌اکنون به وضوح آینده صنایع رانتی ایران (فولاد، پتروشیمی و خودرو) روشن است. توزیع این واحدها در استانهای کشور بیش از آنکه نشان‌دهنده سیاست صنعتی صحیحی باشد، نشان‌دهنده توزیع جغرافیایی رانت در بین ذی‌نفعان است. این صنایع با دارا بودن فناوری‌های درجه دو و سه (در مقایسه با صنایع پبشرو جهانی و حتی کشورهای حوزه خلیج‌فارس) اصولا تولیدکننده مواد اولیه با ارزش‌افزوده پایین یا محصولات نهایی بدون ارزش جهانی هستند. این صنایع با اتلاف منابع و فرصت‌ها منشأ خلق هزینه و معضلات بسیاری برای اقتصاد ایران بوده و خواهند بود؛ معضلاتی که می‌تواند ابعادی پرمخاطره‌تر از فقط حوزه اقتصادی پیدا کند.
 

shareاشتراک گذاری

نظرات شما