جوایز ادبی نباید اسیر باندبازی و بخل و حسد شود

بررسی کارکرد و نقش جوایز ادبی از نگاه ابوتراب خسروی؛

جوایز ادبی نباید اسیر باندبازی و بخل و حسد شود

12 دی 1396 16:45

به اذعان صاحب‌نظران برگزاری جشنواره‌ها و مسابقات ادبی اتفاق مبارکی است که می‌توان زمینه شوق و شور مخاطبان و دوستداران ادبیات را ایجاد کند، با این همه گاه همین جوایز می‌تواند ضربه‌ای بر پیکر ادبیات مستقل وارد کرده و نه‌تنها گامی به پیش که حرکتی به پس و در راستای تنزل ادب و فرهنگ امروز باشد. در این‌ خصوص نحوه برگزاری و میزان استقلال جوایز ادبی، امری تعیین‌کننده است که می‌تواند کارکرد آن را مثبت یا منفی کند. در این زمینه و در بررسی نقش جوایز ادبی ابوتراب خسروی با خبرگزاری ایبنا سخن گفته که بخش‌هایی از آن را می‌خوانید:

به اذعان صاحب‌نظران برگزاری جشنواره‌ها و مسابقات ادبی اتفاق مبارکی است که می‌توان زمینه شوق و شور مخاطبان و دوستداران ادبیات را ایجاد کند، با این همه گاه همین جوایز می‌تواند ضربه‌ای بر پیکر ادبیات مستقل وارد کرده و نه‌تنها گامی به پیش که حرکتی به پس و در راستای تنزل ادب و فرهنگ امروز باشد. در این‌ خصوص نحوه برگزاری و میزان استقلال جوایز ادبی، امری تعیین‌کننده است که می‌تواند کارکرد آن را مثبت یا منفی کند. در این زمینه و در بررسی نقش جوایز ادبی ابوتراب خسروی با خبرگزاری ایبنا سخن گفته که بخش‌هایی از آن را می‌خوانید:
به عنوان نویسنده‌ای که تجربه داوری در جشنواره‌های مختلف داستانی را داشته‌اید، برایند کلی‌تان از این مسابقات ادبی چیست و فکر می‌کنید که این جایزه‌ها به‌خصوص نوع استانی آن چه تاثیری در پذیرش جامعه از مقوله ادبیات می‌گذارد؟
به نظر من این جشنواره‌ها و بهتر بگویم جایزه ادبی شیراز که به عنوان داور در آن شرکت داشتم، از بی‌طرف‌ترین مجامع ادبی بوده و همگی ما به عنوان داور فقط به ادبیات فکر کردیم و به جناح‌بندی‌های معمولی که در جامعه ادبی امروز ماست، وارد نشدیم. من فردی علاقه‌مند به ادبیات هستم و به عنوان نویسنده و کسی که حرفه‌ام همین است، هدف و اصرارم از شرکت در این مسابقات به عنوان داور این است که الگوی مناسبی در اختیار نویسندگان جوان بگذارم. ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که در مدارس و دانشگاه‌های آن آموزشی در زمینه ادبیات داستانی داده نمی‌شود، در صورتی که داستان و رمان جریانی است که حاصلش یک مفاهمه جمعی است که پیش نیاز جامعه متمدن است. در پی مفاهمه جمعی درک متقابل از جامعه ایجاد می‌شود که نتیجه‌اش بسط و توسعه فرهنگی است.
یک جشنواره ادبی اعتبار خود را از چه می‌گیرد؟ از تیم داوری یا مبلغ جایزه و این دو عامل تا چه حد در اعتبار بخشیدن به یک مسابقه ادبی تاثیرگذارند؟
یک جایزه ادبی اعتبار خود را از سلامت کار و سلامت انتخاب‌های خود می‌گیرد. یک جایزه نباید اسیر باندبازی و بخل و حسد شود و ملاک آن باید داستان باشد. ملاک باید داستان و چگونه اجراشدن آن باشد. داوران باید فقط به انتخاب برگزیدگان بحق فکر کنند. به طور مثال در روند جایزه ادبی شیراز من و بقیه دوستان تمام کتاب‌هایی  را که در سال‌های 1394 و 1395 به چاپ رسیده  بودند، بررسی کردیم و این ارزیابی بر اساس ضوابط  ایجاد داستان و تکنیک‌های منتج به فرم بود. ادبیات داستانی ما از جهت نوع سلیقه‌ای است و هر نویسنده بسته به زیباشناسی خاص خود یک نوع ادبیات را می‌پسندد اما مسئله واحد در داستان‌نویسی این است که داستان‌نویس باید بداند از چه زاویه‌دید مناسبی برای داستان خود استفاده کند،‌ چگونه شخصیت‌پردازی کند،‌ فضا و پایان‌بندی را چگونه پی‌ریزی کند و... الگوی داور هم باید همین‌ها باشد. ملاک ما هم همین بوده و اصرار داوران باید بر این باشد که کسی که نسبت به رمان آگاهانه‌تر عمل کرده ملاک قرار گیرد.
چیزی که در تمام این جوایز و جشنواره‌های ادبی مشترک است، حاشیه ‌های پس از آن است. شما به عنوان نویسنده‌ای که در داوری بسیاری از این جشنواره‌ها شرکت داشته‌اید، چه راهکاری برای کم کردن این حواشی پیشنهاد می‌کنید و علت اصلی این حواشی را در چه می‌دانید؟
اگر عملکرد خوبی داشته باشند، حواشی کمتر است؛ البته من به عنوان داوری که نویسنده هم هستم معترضان را درک می‌کنم. متنی که نویسنده می‌نویسد از جانش برآمده و طبیعتا وقتی می‌بیند که داستان و اثرش بالا نیامده،‌ دست به اعتراض می‌‌زند. این حواشی و اعتراضات به نظرم طبیعی هستند و اگر دقت کنید می‌بینید که از جوایز کوچک تا سطوح بالاتر این اعتراضات وجود دارد. به جایزه نوبل هم اعتراض وارد است اما درنهایت وقتی نحوه عمل هر جشنواره ثابت باشد و به تدریج جامعه ادبی به آن اعتماد پیدا کند،‌ سطح این اعتراضات هم کاهش می‌یابد اما این اعتراضات در تمام جشنواره‌های هنری وجود دارد و سینما و تئاتر و نقاشی هم نمی‌شناسد.
بیشتر اعتراضاتی که به یک جشنواره ادبی می‌شود به مقوله داوری است. به نظر شما یک داور چه ویژگی خاصی باید داشته باشد تا اعتراضات کمتری به نامزدهای انتخابی شود و اصولا تیم داوری باید از چه طیفی انتخاب شوند؟
طبعا کسی که می‌خواهد رای بدهد باید آدم نسبتا مطلعی باشد. اینکه داور از چه سطحی باشد به سطح جشنواره بستگی دارد. به نظر من داور می‌تواند از هر طیفی باشد مثلا در یک جشنواره می‌توان از خوانندگان علاقه‌مند استفاده کرد اما همان‌طور که گفتم سطح داوران به نوع جشنواره بستگی دارد. کسی که می‌خواهد قضاوت کند باید آدم مطلعی نسبت به آن موضوع باشد.

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما