مدیریت حسینی

مدیریت حسینی

16 مهر 1396 15:33

محرم‌، ماه پیروزی خون برشمشیر، یادآور جانفشانی سیدالشهدا و یاران باوفایش است. گرچه کتاب‌ها در خصوص قیام عاشورا نگاشته و اشعار فراوانی سروده شد و هرساله در ماه‌های محرم وصفر و در تکیه‌ها و منابر از حسین و قیامش گفته می‌شود اما ناگفته‌ها و نانوشته‌ها در مورد این قیام فراوان است.

علی کرد – مدرس دانشگاه
محرم‌، ماه پیروزی خون برشمشیر، یادآور جانفشانی سیدالشهدا و یاران باوفایش است. گرچه کتاب‌ها در خصوص قیام عاشورا نگاشته و اشعار فراوانی سروده شد و هرساله در ماه‌های محرم وصفر و در تکیه‌ها و منابر از حسین و قیامش گفته می‌شود اما ناگفته‌ها و نانوشته‌ها در مورد این قیام فراوان است. ابعاد این قیام باید بیشتر مورد تحلیل قرار گیرد. چراکه حرکت و نهضت امام حسین مربوط به یک قوم و یک سرزمین نیست. پیام حسینی مربوط به همه عصرها و نسل‌ها و همه انسان‌ها با هردین و مرام و مسلک و مذهبی است. قیام امام حسین برای حفظ عزت و شرف و انسانیت و مبارزه با خودکامگی وخودخواهی‌ها بود. با توجه به مظلومیت امام حسین و به اوج رسیدن سبعیت و ددمنشی دشمن وجنگ نابرابر و ناجوانمردی‌های طرف مقابل و رحم نکردن به زن و بچه و اطفال و حتی شهید کردن طفل شش ماهه و قطعه قطعه کردن اجساد شهدا و اسب تاختن روی اجساد و جنایت‌هایی ازاین قبیل، در تکیه‌ها و منابر بیشتر بعد رثایی قیام امام حسین توجه قرارگرفته و می‌گیرد. استاد شهید آیت‌الله مطهری بعد حماسی آن را به‌خوبی ترسیم کرده اما لازم است به همه ابعاد آن از جمله بعد مدیریتی نهضت امام حسین نیز توجه شود. ضرورت مدیریت وتدبیر امور در نصوص اسلامی‌و سیره امامان معصوم و پیامبر اسلام بر تدبیر امور و ضرورت مدیریت و رهبری و هدایت مشاهده می‌شود و این مهم در سیره عملی بعضی از پیشوایان، مانند امام علی(ع) و امام حسین (ع) به دلیل موقعیت وشرایط و زمانه و اقدامات آنان نمود بیشتری دارد. مدیریت امام حسین برمبنای دین و معنویت بوده ووقتی سخن از مدیریت حسینی می‌شودیعنی مدیریت اسلامی که به معنای به‌کارگیری منابع انسانی و مادی برگرفته از آموزه‌های اسلامی‌برای نیل به اهداف متأثر از نظام ارزشی اسلام. این شیوه مدیریت الگویی تمام ناشدنی و کهنه نشدنی است و برای همیشه تاریخ و برای تمامی‌مدیران در هر سطح و سازمان وبا هرفرهنگ و آیینی اثربخش و مفید است. بسیاری ازعلما، شعرا،نویسندگان،صاحب‌نظران نخبگان وسیاستمداران در سراسر گیتی از قیام امام حسین سرمشق گرفته و زبان به تحسین گشودند که در بین آنها رهبران و مدیران دیگر کشورها و حتی با آیین و دین غیراز اسلام وجود دارد. انقلاب اسلامی‌برگرفته از مکتب عاشورا و رهبر آن نیز با تأسی به امام حسین و پیروی از آموزه‌های عاشورا انقلاب کرد و مردم را به میدان آورد و پیروز شد. جانشین برحق او، مقام معظم رهبری نیز شاگرد مکتب عاشورا و مدیریتش برگرفته از مدیریت حسینی است. ایشان نیز جملات فراوانی در مورد امام حسین دارند و در یکجا اشاره کردند به سه صفت برجسته امام که «عبارتند از اخلاص، اعتمادبه خدا و موقع شناسی و به موقع عمل کردن». اینها از ویژگی‌های مدیریت مبتنی بر دین است. مهاتماگاندی رهبراستقلال هند می‌گوید«من زندگى امام حسین(ع)، آن شهید بزرگ اسلام را به دقت خواندم و توجه کافى به صفحات کربلا کرده‌ام و بر من روشن است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز شود، باید از سرمشق امام حسین (ع) پیروى کند». هدف امام حسین اصلاح دین، امربه معروف و نهی ازمنکر ودفاع از عزت و شرف انسانی بود‌. امام در سخنان خود هدف مقدسش را تبیین می‌کرد وبرای اینکه مردم آن روزگار و مردم بعد اززمان خودش را نسبت به هدفش آگاه کند از جملات سلبی نیز استفاده می‌کرد تا تأکیدی باشد بر هدف معنوی،نه اینکه برای جاه‌طلبی وخوش‌گذرانی و کشور گشایی. راز اثرگذاری و گستردگی و پویایی و مانایی این نهضت در همین است. امام فرمود:«من نه از روی خودخواهی یا خوش‌گذرانی و نه برای فساد و ستمگری از شهر خود بیرون آمدم». پس کسی که به عنوان منجی، مصلح و رهبر و برای محقق ساختن یک امرمقدس وسیاسی،اجتماعی،فرهنگی دست به کار می‌شود لازمه‌اش درایت، پیش‌بینی و تصمیم‌گیری درست است و از طرفی نیاز به سازوکارهایی از قبیل داشتن یاران همراه و هم عقیده و مخلص و سپس سازمان‌دهی، هماهنگی، هدایت و کنترل آنهاست. این موارد از اصول مدیریت هستند که به نحو احسن توسط امام انجام شد. امام مجموعه‌ای از یاران با وفا و معتقد به هدف داشت که گرچه از نظرکمی‌تعداد اندکی بودند اما ازنظر کیفی در حد بسیار بالایی بودند و زبان از توصیف آنان الکن است. خصلت برجسته کاریزماتیک و فرهمند رهبر و انگیزه مقدس و والای پیروان موجب تضاعف و سینرژی فوق‌العاده در این لشکر حق شد،به‌طوری که بدون ترس و دلهره در مقابل 30 هزار نفر ایستادگی و مقاومت کردند. درس بزرگ مدیریتی در قیام عاشورا این بود که وقتی رهبر معتقد و مخلص و صادق باشد نیروهایش را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد و نیازی به کنترل‌های بیرونی و تشویق‌های مادی نیست. امام دارای یک روحیه سلحشوری فوق‌العاده و حماسی بود وشخصیت حماسی در مدیریت بحران خیلی کار‌ساز است و امام در صحنه نبرد اینقدر با صلابت بودکه وقتی یکه و تنها به‌طرف خیل عظیم دشمن می‌رفت مانند گله روباه پراکنده می‌شدندکه شرح آن در کتاب حماسه حسینی است. از طرفی امام در اوج عرفان بود. مدیری که دارای معنویت باشد و خودش را به خدا وصل کند در اوج لطافت روح و انعطاف و در مقابل دشمن و در مواجهه با سختی‌ها و شداید در اوج اقتدار و صلابت است. یکی از ویژگی‌های یک مدیر توانا،دوراندیشی است. وقتی مردم کوفه از امام دعوت به‌عمل می‌آورند، سفیر می‌فرستد و در انتخاب سفیر نیز شایسته گزینی کرده وکسی که به بهترین وجه می‌تواند این مسئولیت را انجام دهد انتخاب و مسلم را رهسپار کوفه می‌کند. وقتی که کوفیان عهد شکنی می‌کنند و مسلم را به شهادت می‌رسانند امام از موضع حق عقب‌نشینی نمی‌کند ودر روحیه او خللی ایجاد نمی‌شود و به هیچ وجه زیر بار ذلت نمی‌رود و بیعت نمی‌کند. امام از هر وسیله‌ای برای جذب نیرو استفاده نکرد. هدف مقدس ابزار و کارکرد غیر مقدس را بر نمی‌تابد. امام ازمکه به طرف کربلا حرکت کرد. رفتار و اقدامات فردی و جمعی امام به‌عنوان مدیر و مقتدا در بیست و چند منزل، یاران و هرکسی را که با امام روبه‌رو می‌شد تحت تأثیر قرار می‌داد و هرچه که زمان می‌گذشت یاران بیشتر شیفته امام و راه امام می‌شدند. حتی امام به یارانش می‌گفت: دشمن تنها مراهدف خود قرار داده است لذا شما آزادید و می‌توانید ازمنطقه جنگی دور شوید اما یاران باوفایش می‌گفتند ما شما را هرگز تنها نخواهیم گذاشت. این اثر معنوی یک رهبر دینی بر نیروهایش است که با هیچ چیزی قابل قیاس نیست. امروزه به شدت به معنویت در مدیریت نیازمندیم و غور وبررسی درشیوه رهبری و مدیریتی امام حسین(ع) برای مدیران کشور اسلامی‌ما ضروری و اجتناب ناپذیر است. امام در مأموریت‌های حساس و خطرناک،اول ازفرزندان و بستگان نزدیک خود استفاده می‌کرد و از رانت آقازادگی برخوردار نبودند ومی‌شود گفت، یکی از فاکتورهای انسجام و اتحاد و اقتدار یارانش عدالتش بود. در شب عاشورا علی اکبر را به همراه 30 سوار و 20پیاده روانه فرات کرد تا آب بیاورند. صبح عاشورا به ایراد خطبه پرداخت و دست به سازمان‌دهی نیروها زد. ستون راست سپاه را به تعداد 20نفر تحت فرماندهی زهیر و ستون چپ را به تعدا 20نفر تحت فرماندهی حبیب ابن مظاهر و مابقی را در قلب سپاه تحت فرماندهی حضرت ابوالفضل العباس سازمان‌دهی کرد. امام با توجه به شناختی که از یاران داشت هرکدام را مسئولیتی داد که برازنده آن بودند و می‌توانستند در آن نقش به بهترین وجه انجام وظیفه کنند. در شب آخر دستور می‌دهد خیمه‌ها را نزدیک هم برپاکنند، به‌طوری که کسی نتواند ازمیان خیمه‌ها عبور کند. جون را مأمور اسلحه خانه می‌کند و دستور می‌دهد شمشیرها را تیز کند و دستور می‌دهدپشت خیمه‌ها را گودالی حفر کنند تا دشمن نتواند از روی آن عبور و از پشت، حمله کند. درس‌های مدیریتی قیام امام حسین بسیار فراتر از این موادی است که ذکر شد و جا دارد صاحب‌نظران واندیشمندان این رشته به‌طور مفصل، بعد مدیریتی آن را مورد تجزیه وتحلیل قرار دهند اما در حد بضاعت به این موضوع پرداخته شد تا در آینده این بعد از ابعاد قیام آن امام مظلوم بیشتر مورد توجه قرار گرفته و سرمشق مدیران نظام قرار گیرد‌. ان‌شاءالله. 

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما