پایان راه چریک خستگی‌ناپذیر

جلال طالبانی، رئیس‌جمهور پیشین عراق در‌گذشت

پایان راه چریک خستگی‌ناپذیر

12 مهر 1396 19:45

با کمای مام جلال در سال 2012 عرصه دوستی و توافق میان کردها و اعراب نیز به کما رفت

آرمان سلیمی: جلال طالبانی، رئیس‌جمهوری پیشین عراق در سال‌های 2005 تا 2014 و شخصیت سیاسی نام آشنای کردستان عراق، پس از سال‌های مبارزه سیاسی بدون وقفه، دیروز -سه‌شنبه- در شرایطی که از اواخر سال 2012 تا‌کنون به علت سکته مغزی خانه‌نشین شده بود، در‌گذشت. مرگ جلال طالبانی که با نام «مام‌جلال» او را صدا می‌کردند، نه تنها برای کردهای عراق، بلکه بر کلیت جامعه سیاسی عراق زائده‌ای سنگین بود. علاوه بر این، مام جلال به دلیل ارتباطات نزدیکی که با جمهوری اسلامی‌ایران داشت، همواره یکی از دوستان اصلی و مهم ایران در کردستان عراق محسوب می‌شد. لذا وداع او با دارفانی، برای جامعه سیاسی ایران نیز بسیار حزن‌انگیز بود. در حقیقت، جلال طالبانی از مجموعه آخرین سیاستمداران کهنه‌کار منطقه خاورمیانه بود که طی چندین دهه از تحولات منطقه و همراه با دگردیسی‌های خاورمیانه زیسته و جای پایی را از خود بر جای گذاشته است. با تمام این اوصاف، برای بررسی زندگی این چریک خستگی‌ناپذیر که در برابر حکومت‌های مستبد عراق مبارزه کرد، ضروری است نگاهی به جایگاه و حیات سیاسی او داشته باشیم. 
چرا او را با نام «مام جلال» خطاب می‌کردند
تولد نابغه‌ای با نام «مام جلال» در عرصه سیاسی کردستان عراق
جلال طالبانی در ژوئیه 1933 در یکی از روستاهای اطراف شهر کویه - از توابع استان اربیل – به نام کلکان در خانواده‌ای با صبغه‌ای مذهبی دیده به جهان گشود. طالبانی در محیطی خانوادگی گرم و صمیمی‌پرورش یافت و از همان ابتدا نمادهایی از هوشمندی و زیرکی را از خود بروز داد و به عنوان شخصی جذاب همواره مورد لطف و توجه اطرفیانش بود. شاید جالب توجه‌ترین مسئله در زندگی این سال‌های جلال طالبانی اطلاق صفت «مام جلال» به اوست، که همیشه همراه وی بوده است. علت انتخاب صفت «مام جلال» بدین دلیل است که پدر جلال طالبانی برادری به نام جلال داشته است که در عهد شباب فوت می‌شود. قبل از تولد جلال طالبانی، پدرش در خواب، برادرش جلال را می‌بیند که به او یک سیب می‌دهد، سپس برادرش نزد ملای روستا می‌رود و او هم در تفسیر می‌گوید که اگر خداوند پسری به او داد باید اسمش را «مام جلال» بگذارد و از این رو بود که پدرش عهد می‌کند اگر فرزندش پسر بود، اسم او را را مام جلال بگذارد. این واقعه اتفاقی سبب شد که از همان کودکی تا به امروز جلال طالبانی را با عنوان مام جلال خطاب کنند. 
گزیده‌ای از حیات سیاسی چریک روزهای سخت
مام جلال در فاصله سال‌های 1940 تا 1948 دوران تحصیل و رفتن به مکتب علم را آغاز کرد و از همان اوایل به عنوان دانش‌آموزی زیرک و شاگرد ممتاز که همیشه میل زیادی به سخنرانی و قرار گرفتن در بطن نگاه‌ها داشت، مورد توجه دیگران قرار گرفت. اکثر معلم‌های طالبانی در مقطع ابتدایی طرفدار حزب دموکرات کردستان بودند و تأثیر عمیقی در شکل‌گیری فضای ذهنی طالبانی داشتند. به طور کلی طالبانی از همان ابتدا به مشارکت و فعالیت سیاسی- اجتماعی علاقه زیادی داشت و همانند بزرگان در 13 سالگی در قهوه خانه‌ها با افراد میانسال به بحث می‌نشست و در همین سن با واسطه معلم‌های خود در سال 1947 به عضویت حزب تازه تأسیس شده پارتی دموکرات کردستان عراق در آمد. 
طالبانی در سال 1952 وارد دانشکده حقوق بغداد شد و پس از کش‌وقوس زیاد از زندان و سفر به کشورهای مختلف، سرانجام در سال 1959 از دانشکده حقوق فارغ‌التحصیل می‌شود. در این مدت طالبانی در سال 1954 عضو حزب پارتی می‌شود و در سال 1961 به عنوان یکی از رهبران اصلی کردهای عراق، همراه با ملامصطفی بارزانی در قیام کردها علیه حکومت‌های مرکزی عراق مشارکت داشت. در سال 1966 از حزب پارتی جدا شد و در سال اول ژوئن 1375 در شهر دمشق حزب اتحادیه میهنی کردستان را با همراهی تعدادی از همفکران و همرزمان خود تاسیس کرد. مام جلال در ادامه حیات خود در نیمه دوم دهه 1970 و دهه 1980 نقشی اصلی را در مبارزات سیاسی کردهای عراق علیه رژیم بعث ایفا کرد. در سال 1986 مام جلال در تهران همراه با ادریس بارزانی بردار متوفی و بزرگ‌تر مسعود بارزانی، رئیس کنونی اقلیم کردستان، جبهه متحد کردستانی را برای مدیریت مبارزات با حکومت صدام سازمان‌دهی کردند. در سال‌های بعد از 1991 و بعد از ایجاد حکومت خودمختار کردها در شمال عراق، همراه با مسعود بارزانی،رهبری سیاسی کردستان عراق را عهده‌دار شد. در سال‌های بعد از سقوط رژیم صدام در 2003، او منصب ریاست‌جمهوری را در سال‌های 2005 تا 24 جولای 2014 عهده‌دار بود. در نهایت این چریک پیر پس از پنج سال خانه‌نشینی در 3 اکتبر 2017 -11 مهر 1396- دیده از جهان فروبست؛ اما اقدامات ارزنده و شخصیت ویژه او در عرصه سیاسی نام او را در تاریخ کشور عراق و خاورمیانه ماندگار کرد. 
جایگاه و اهمیت نقش جلال طالبانی 
جلال طالبانی، رئیس حزب اتحادیه میهنی کردستان، بدون تردید یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های سیاسی خاورمیانه طی چند دهه اخیر بود که همواره در وقایع و رویدادهای معاصر عراق، نقشی قابل توجه ایفا کرد. طالبانی طی یک قرن اخیر چه در نقش اپوزیسیون دولت مرکزی عراق و چه در نقش یکی از رهبران سیاسی کردستان عراق، در سیر تحولات و وقایع تاریخ معاصر کردستان نقشی انکار ناشدنی داشت. سال‌ها مبارزه سیاسی و حزبی علیه حکومت‌های مختلف عراق و در نهایت رسیدن به منصب ریاست جمهوری عراق در 2005 پس از سقوط رژیم بعث از یک طرف، و سفرهای بی شمار به کشورهای مختلف جهان و متعاقب آن دیدار با رهبران سیاسی مختلف از طرف دیگر، جلال طالبانی را به چهره‌ای خاص در میان رهبران سیاسی خاورمیانه تبدیل کرده است. در واقع، می‌توان گفت پرداختن به تحولات سیاسی عراق پس از دهه 1950 تا به امروز بدون توجه به نقش طالبانی ناتمام خواهد بود. 
در سال‌های پس از ایجاد عراق جدید این رهبر و مبارز سیاسی نقشی غیرقابل انکار را در ایجاد بنیادهای عراق جدید ایفا کرد. مقبولیت او نزد تمامی‌جناح‌ها اعم از عرب سنی وشیعه، ترکمن‌ها، کردها و حتی کشورهای خارجی همانند آمریکا و ایران، مام جلال را به وزنه‌‌ای سنگین در عرصه معادلات سیاسی عراق جدید تبدیل کرد. جلال طالبانی در سال‌های بعد از 2005 در تمامی‌مقاطع حساس در نقش برادر بزرگ‌تر برای تمامی‌جریان‌های سیاسی عراق عمل کرد و در تمامی‌مسائل و بحران‌های ایجاد شده تمامی‌طرف‌ها را نسبت به سازش و توافق با یکدیگر اقناع می‌کرد؛ اما در اواخر سال 2012 سکته مغزی به این چریک پیر امان نداد تا همچنان ضامن وحدت و پیشبرد صلح میان جناح‌های سیاسی عراقی باشد. در واقع، با کمای مام جلال در اواخر 2012 عرصه دوستی و توافق میان کردها و اعراب نیز به کما رفت. در شرایط بعد از خانه‌نشین شدن مام جلال دیگر رهبر بزرگی وجود نداشت تا منازعات و کشمکش میان جناح‌های سیاسی عراقی را حل کند. حتی در میان جریان‌های سیاسی کردی نیز این عارضه به‌طوری کاملا محسوس، نمایان بود؛ در سال‌های بعد از مام جلال حزب سیاسی تحت مدیریت او، یعنی حزب اتحادیه میهنی کردستان مسیر انشقاق‌ها و نزاع‌های بنیادینی را در پیش گرفت و حتی در منازعات داخلی اقلیم کردستان، دیگر مام جلالی وجود نداشت تا با استعداد خاص خویش در سیاست میان تمامی‌جناح‌ها توافق ایجاد کند. 
فارغ از این ملاحظات، اکنون نیز مرگ جلال طالبانی در شرایطی اتفاق می‌افتد که تصمیم جناح‌های سیاسی اقلیم کردستان و مسعود بارزانی برای برگزاری همه‌پرسی، وضعیت سیاسی عراق را وارد شرایط بحرانی کرده که نبود شخصیتی بزرگ همچون طالبانی به شکلی جدی احساس می‌شود. به‌طور حتم اگر مام جلال همچنان در عرصه قدرت و سیاست عراق در مقام سیاست‌مداری زیرک و کارآزموده حاضر بود، هیچ‌گاه اجازه نمی‌داد که کشور عراق وارد چنین بحران بزرگی شود. تصمیمات و تندروی‌های کردها و حکومت مرکزی عراق در برابر یکدیگر، اکنون کشور عراق را در مسیری قرار داده که به‌نظر می‌رسد راه بازگشتی وجود دارد. اگر هم راه بازگشتی باشد، این امکان وجود دارد که همراه با جنگ و برتری نظامی‌یک طرف بر طرف دیگر باشد. در این شرایط است که علاوه بر کردها، اعراب و دیگر جریان‌های سیاسی عراقی و حتی قدرت‌های خارجی نیز، شاید این آرزو را داشتند که‌ای کاش مام جلال زنده و سلامت می‌بود تا آتش نفاق و سایه جنگ را از سر کشور عراق بر می‌داشت و منطقه با بحران کنونی مواجه نمی‌شد. به هر حال فارغ از هر گونه ارزش‌گذاری مثبت یا منفی، مام جلال را می‌توان به عنوان یکی از آخرین بازماندگان مبارزان کهنه‌کار خاورمیانه، باز شناخت که تاثیری عمیق را بر تحولات این منطقه برجای گذاشته است. اکنون می‌توان این امید را طلب کرد که پایان راه این چریک خستگی‌ناپذیر، نقطه‌ای برای آغاز مذاکرات میان کردها با حکومت مرکزی و پایان بحران در کشور عراق تبدیل شود. 
 

shareاشتراک گذاری

نظرات شما