ضرورت تفاوت راهبرد ایران و ترکیه در تقابل با همه‌پرسی اقلیم

راهبرد مناسب ایران در قبال همه‌پرسی اقلیم کردستان در گفتگوی «روزان» با دکتر اردشیر پشنگ

ضرورت تفاوت راهبرد ایران و ترکیه در تقابل با همه‌پرسی اقلیم

5 مهر 1396 14:51

با وجود تمامی‌گمانه‌زنی‌ها و مخالفت‌ها رفراندوم استقلال اقلیم کردستان در روز دوشنبه برگزار شد و بر اساس گزارش‌های غیر رسمی، ‌میزان مشارکت شهروندان استان‌های اربیل، دهوک، سلیمانیه، کرکوک و بخش‌های از مناطق مورد منازعه حدود 73 درصد بوده و میزان رای آری به جدایی از عراق، بیش از 90 درصد بوده است.

گروه دیپلماسی: با وجود تمامی‌گمانه‌زنی‌ها و مخالفت‌ها رفراندوم استقلال اقلیم کردستان در روز دوشنبه برگزار شد و بر اساس گزارش‌های غیر رسمی، ‌میزان مشارکت شهروندان استان‌های اربیل، دهوک، سلیمانیه، کرکوک و بخش‌های از مناطق مورد منازعه حدود 73 درصد بوده و میزان رای آری به جدایی از عراق، بیش از 90 درصد بوده است. پس از برگزاری رفراندوم تا کنون همچنان هیچ تغییر جدی‌ای در مواضع کشورهای مخالف و نهادهای بین‌المللی مخالف، ایجاد نشده است؛ با این وجود اکنون این مسئله طرح شده که آینده خاورمیانه و رعاق پسارفراندوم استقلال اقلیم کردستان رعاق به چه سمتی پیش‌ خواهد رفت؟ مهم‌تر از آن ایران باید در تقابل با این رفراندوم چه مواضعی را اتخاذ کند؟ آیا همراهی کامل ایران با مواضع ترکیه ممکن است یا در سطحی دیگر اعتماد به آنکارا در ارتباط با این موضوع تا چه ‌اندازه درست و مناسب است؟ مجموع این پرسش‌ها مسائلی هستند که برای جامعه امروز ایران و بسیاری از تحلیلگران مطرح شده است. در راستای بررسی این مسائل «روزان» گفتگویی اختصاصی را با دکتر اردشیر پشنگ، کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه و کردها داشته است. پشنگ در این گفتگو بر این باور است که به هیچ عنوان تهران نباید موضعی خصمانه همانند ترکیه را در قبال کردهای عراق تحت هر شرایطی اتخاذ کند و در اساس، ایران نباید به رویکردها و سخنان اردوغان اطمینان کند؛ زیرا ترکیه نشان داده که متحدی قابل اعتماد نیست و امکان چرخش در مواضع آنها بسیار زیاد است. 
 رفراندوم استقلال اقلیم کردستان در میانه موج بزرگ مخالفت‌ها روز دوشنبه، سوم مهر‌، برگزار شد. از نظر شما این رخداد چه تاثیری بر تحولات منطقه‌ای خواهد داشت؟
در ابتدا باید اشاره کرد که این رفراندوم برای اولین بار نبود که در اقلیم کردستان برگزار شد. پیشتر نیز در سال 2005 رفراندوم مشابهی برگزار شد؛ اما این‌بار رفراندوم متفاوت و در منطقه‌ای بسار وسیع‌تر، یعنی شامل مناطق مورد منازعه نیز بود. با نظر به این مقدمات، بر این باور هستم که رفراندوم 25 سپتامبر در عراق جدی (پس از 2003) تاریخ‌ساز بود و می‌توان عراق جدید را به دوران قبل و بعد از این رفراندوم تقسیم کرد. در این میان، نکته با اهمیت آنچنان که مسعود بارزانی، رئیس اقلیم کردستان نیز به آن اشاره می‌کند، این است که برگزاری رفراندوم به معنای اعلام استقلال سریع نیست و نیازمند فرایندی بلندمدت است اما با توجه به مواضع دولت‌های منطقه و نیز حکومت مرکزی عراق، بعید به‌نظر می‌رسد که بغداد حاضر به مذاکره بر سر جدایی اربیل شود. بدون تردید، تولد یک بازیگر در منطقه بسیار مهم است و می‌تواند پایانی بر نظم سایکس-پیکو در خاورمیانه باشد. این امر می‌تواند تاثیر بسیار زیادی بر تحولات منطقه داشته باشد و بیش از هر چیزی پارادایم‌های هویتی را در منطقه تحت تاثیر خود قرار خواهد داد. 
در روزهای پسارفراندوم امکان بروز درگیری نظامی‌میان بغداد و اربیل را تا چه اندازه جدی و محتمل ارزیابی می‌کنید؟
در این ارتباط می‌توان گفت در شرایط کنونی پارلمان و شخصیت‌های سیاسی عراقی مواضع شدیداللحنی را اتخاذ کرده‌اند. پارلمان عراق دست نخست‌وزیر کشور را برای حمله نظامی‌به اقلیم کردستان باز گذاشته و حیدرالعبادی نیروهای نظامی‌عراق را در حالت آماده‌باش کامل قرار داده است. مجموع این روند، شرایط را برای درگیری هرچند محدود، فراهم کرده است. با این وجود، در صورت بروز درگیری میان اربیل و بغداد، مواضع قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی بسیار حائز اهمیت است. به باور من آمریکا به هیچ عنوان درگیری میان اقلیم کردستان با حکومت مرکزی بغداد را نمی‌خواهد و در تماس‌های وزارت خارجه این کشور با دو طرف منازعه در رزوهای اخیر، بر عدم ورود به درگیری نظامی‌تاکید کرده است؛ اما در این بین تصمیم‌گیری مثلث تهران، آنکارا و بغداد را نباید فراموش کرد. 
یکی از موضوعاتی که در ارتباط با همه‌پرسی اقلیم کردستان بسیار مطرح می‌شود در ارتباط امکان ورود نظامی‌ترکیه برای مقابله با آن است. آیا این امر در واقعیات سیاسی امکان‌پذیر است؟
موضع ترکیه بسیار پیچیده و در عین حال، غیرقابل پیش‌بینی است. در 48 ساعت اخیر رجب طیب‌اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه سه سخنرانی پیرامون همه‌پرسی اقلیم کردستان داشته و اگر تحلیل محتوایی از گفته‌های او داشته باشیم، شاهد هستیم که مواضعی بعضا پارادوکسیکال در سخنان او وجود دارد. از جمله در یکی از گفته‌های خود از احتمال ورود ناگهانی نیروهای ارتش ترکیه به اقلیم کردستان سخن گفته و در بخش دیگر از فعال‌کردن قراردادهای نظامی‌- امنیتی با عراق در سال 1926 سخن گفته و در آخرین اظهارات، دیروز سه‌شنبه اظهار کرد ما خواهان حل مشکلات با برادران کرد خود از طریق مذاکره هستیم و حل نظامی‌را مناسب نمی‌دانیم. بنابراین، می‌توان ترکیه را پیش‌بینی‌ناپذیر دانست. با این وجود، می‌توان تشدید عملیات‌های نظامی‌ترکیه در مرزهای کردستان عراق به بهانه حمله به مواضع پ‌. ک. ک را بسیار محتمل دانست. 
آیا ایران می‌تواند به مواضع کشور ترکیه و اردوغان در قبال اقلیم کردستان اطمینان کند و اقداماتی همراه و مشابه با آنها اتخاذ کند؟
به باور من به دلیل متفاوت بودن گستره تاثیرات رفراندوم استقلال اقلیم کردستان بر کشورهای ایران و ترکیه و متفاوت بودن موضوع کردی در ترکیه و ایران از نظر ماهیت و پیشینه تاریخی و ریشه‌های مشترک فرهنگی و تاریخی مناسبات ایران با کردهای عراق که به شدت متفاوت از منطق بازاری و سودجویانه اقتصادی ترکیه است، واکنش‌های تهران باید بسیار متفاوت باشد. باید همچون مواضعی که علی مطهری، نایب رئیس پارلمان و اساتید برجسته دیگری همچون نقیب‌زاده و هرمیداس باوند اتخاذ کرده‌اند، من نیز معتقد هستم که باید موضعی متفاوت اتخاذ کنیم. بنابراین، بسیار غیر طبیعی خواهد بود که ما نیز همچون رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه مواضعی خصمانه را در پیش بگیریم؛ در نتیجه تاکید می‌کنم که ایران باید مواضعی متفاوت از ترکیه را در پیش بگیرد. 
در مجموع از نظر شما ایران باید در برابر رفراندوم اقلیم کردستان چه موضعی را اتخاذ کند؟
در حال حاضر باید به این واقعیت توجه داشته باشیم که رفراندوم استقلال اقلیم کردستان با وجود تمامی‌مخالفت‌ها برگزار شد. اکنون با واقعیتی مهم روبه‌رو هستیم با عنوان رای حداکثری مردم اقلیم کردستان اعم از کرد، عرب، آشوری، مسیحی و ترکمن. هر چند این رای به معنای استقلال نیست؛ اما باید به این موضوع توجه داشت که رای حداکثری مردم اقلیم به جدایی سرنوشت‌شان از عراق است. در این شرایط، ایران از یک سو باید تلاش کند که زمینه را برای مذاکره و گفتگوی جدی میان اربیل و بغداد برای حل مشکلات میان خود، ایجاد کند. در این زمینه بارزانی نیز رغبت و تمایل جدی خود را نشان داده است. در این شرایط تهران نقش برادر بزرگ‌تر را ایفا خواهد کرد و با استفاده از کارت‌هایی که در دست دارد، جهت پیشگیری از درگیری و تنش میان دو طرف باید بهره بگیرد. حقیقت آن است در منطقه خارومیانه هر گونه تنش نمی‌تواند با دیگران ارتباط پیدا کند و به‌طور حتم تاثیرات آن گریبانگیر همه خواهد شد. 
از سوی دیگر، بر این باور هستم در ادبیات دیپلماتیک کشورمان نباید یک رویه غیردوستانه دیده شود. در واقع ادبیات قاطعانه با ادبیات خصمانه بسیار متفاوت است. طی روزهای اخیر آنچه در خصوص ادبیات ایران پیرامون رفراندوم اقلیم بازنمایی می‌شد، چندان مبتنی بر واقعیات سیاسی کشورمان نیست. ما با حفظ دوستی و ارتباطات عمیق و با نگاهی به تمدن و فرهنگ مشترک تاریخ، باید به اقلیم کردستان نگاه کنیم. همزمان با این نگاه می‌توان قاطعانه هم نسبت به موضوع نگریست؛ لذا بر این باور هستم که باید رویه‌ای غیرخصمانه اما قاطعانه را در پیش بگیریم.  

 

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما