کودکان، آیینه داران خشونت عریان

نگاهی به انتشار عکس‌های خبری از کودکان

کودکان، آیینه داران خشونت عریان

20 شهریور 1396 14:17

داعش نمایشی تمام عیار به‌راه انداخته بود که در آن یکی از قربانیان همیشگی خشونت‌ها در حال دست زدن به خشونتی محض دیده می‌شد. 21 سال پس از انتشار عکس دختر افغان روی جلد مجله نشنال ژئو گرافیک در شماره ماه ژوئن سال 85 میلادی، کماکان عکس‌های کودکانی که در مناطق جنگی و پر تنش زندکی می‌کنند، بهترین وسیله برای بیان آن چیزی است که در مناطق ناآرام و ناامن جهان در حال روی دادن است؛ ولی افکار عمومی ‌دنیا و صاحبان قدرت بدان توجهی ندارند و حاضرند برای رسیدن به هدف‌های خود در کوتاه مدت و دراز مدت جنایتی مشابه بیماری را مرتکب شوند. 

21 سال پس از انتشار عکس دختر افغان روی جلد مجله نشنال ژئو گرافیک در شماره ماه ژوئن سال 85 میلادی، کماکان عکس‌های کودکانی که در مناطق جنگی و پر تنش زندکی می‌کنند، بهترین وسیله برای بیان آن چیزی است که در مناطق ناآرام و ناامن جهان در حال روی دادن است؛ ولی افکار عمومی ‌دنیا و صاحبان قدرت بدان توجهی ندارند و حاضرند برای رسیدن به هدف‌های خود در کوتاه مدت و دراز مدت جنایتی مشابه بیماری را مرتکب شوند. 
استیو مک کوری، عکاس مجله نشنال ژئو گرافیک در جریان جنگ داخلی افغانستان از دختری افغان به نام شربت گل عکس گرفت که چشمان درشت و سبز رنگی داشت. او سال‌ها بعد در جریان حمله آمریکا به افغانستان پس از حملات 11 سپتامبر و سقوط طالبان به افغانستان بازگشت تا سوژه عکس خود را که به روی جلد یکی از معتبر‌ترین نشریات دنیا کار شده بود، بیابد‌. از جریان این سفر و مراحل مختلف جستجو مستندی ساخته شده بالاخره مک‌کوری شربت گل را در پاکستان می‌یابد؛ در حالی که به مادری با سه فرزند تبدیل شده است‌. چندی قبل هم این زن افغان به همراه فرزندانش در مرز افغانستان و پاکستان دستگیر شد؛ چرا که از اوراق هویت جعلی برای تردد در مرز دو کشور استفاده می‌کرد‌. بعد از پخش گزارش دستگیری شربت گل، اشرف غنی، رئیس جمهور افغانستان، دستور داد تا به او و فرزندانش اجازه اقامت دائم در کشور‌‌شان به آنها اعطا شود‌. داستان شربت گل در مقایسه با داستان کودکانی که این سال‌ها و روزها در مناطق پر تنش آسیای مرکزی و خاورمیانه زندگی می‌کنند، داستانی با پیایان خوش است‌. بسیاری از کودکانی که در حال حاضر در کشورشان جنگ داخلی جریان دارد، دست آخر موفق نمی‌شوند بزرگسالی را تجربه کنند. 
با بالا گرفتن تنش‌ها در سوریه و پیدایش داعش، موجی از آوارگان جنگی برای در خطر ماندن از مناطق جنگی به سمت کشورهای همسایه سوریه به‌راه افتاد‌. در این میان آوارگانی که به کشور ترکیه می‌رفتند، شانس خود را آزمایش می‌کردند و سوار بر قایق‌های بادی لاستیکی سعی می‌کردند خود را پس از گذران آب‌های دریای مدیترانه به سواحل ایتالیا ، فرانسه و کشورهای بالکان برسانند و از آنجا با پای پیاده بعد از گذشتن از نزدیک به ده کشور، وارد خاک آلمان و اتریش شوند. 
در بحبوحه جنگ بر سر شهر کردنشین کوبانی در شمال سوریه و جلوگیری از سقوط این شهر و افتادنش به دست داعش، رسانه‌های دنیا عکس کودکی چهار و نیم ساله با نام آیلان را روی صفحات خود منتشر کردند که در آن کودک با صورت روی ساحل سنگی دریای مدیترانه افتاده بود‌. این عکس که در ساحل شهر بدروم ترکیه گرفته شده با واکنش‌های بسیاری در زمان انتشار مواجه شد و هنرمندان بسیاری با الهام از عکس جنازه آیلان که بر ساحل افتاده بود، آثار تجسمی ‌و هنری زیادی آفریدند. 
با طولانی شدن جنگ سوریه و در حالی که هر روز مخالفان دولت بشار اسد فضای شبکه‌های اجتماعی را با ویدئو‌های‌شان پر می‌کردند و تحولات بخش‌های زیادی از مناطق سوریه را به ویژه در حلب و حمص به اشتراک می‌گذاشتند، بارها اتفاق افتاد که در ویدئو‌های به اشتراک گذاشته شده تصاویری بود که در آنها راهرو‌های بیمارستان یا مراکز درمانی دیده می‌شد. تعداد زیادی از مردم عادی در وضعیت بدی به‌سر می‌بردند و حال عمومی ‌اکثر آنها بد بود و دکتر‌ها و افراد داوطلب بدن‌های بیماران و مصدومان را با آب شست‌وشو می‌دادند‌. بارها در اوج تنش‌ها در داخل سوریه عنوان شد که این تصاویر بیمارانی را نشان می‌دهد که در مناطق تحت حاکمیت مخالفان دولت سوریه به‌سر می‌برند و نیروهای دولتی از بالا و به‌وسیله بالگرد روی آنها بمب‌های بشکه‌ای شیمیایی انداخته‌اند. کودکان صدمه دیده در این تصاویر بیش از دیگران به چشم می‌آمدند. 
 گروه داعش با گسترش قلمروش، جنگ روانی با افکار عمومی‌ دنیا را هم گسترش می‌داد‌. همزمان با اشغال شهر باستانی پالمیرا داعش ویدئو‌هایی از نیروهایش نشان داد که در ویرانه‌های شهر باستانی پالمیرا افرادی را گروهی اعدام می‌کردند. از نکات تکان دهنده این ویدئو‌ها مشارکت افراد کم سن و سال در اجرای اعدام‌ها بود. به عبارتی داعش نمایشی به‌راه انداخته بود که در آن یکی از قربانیان همیشگی خشونت‌ها در حال دست زدن به خشونت تمام عیار دیده می‌شد. 
با دخالت نیروهای قدرت‌های مدافع بشار اسد در تحولات میدانی سوریه به یکباره همه چیز در چشم برهم زدنی تغییر کرد و مبارزه با داعش به مبارزه با تمامی ‌طرف‌هایی درگیر در جنگ داخلی سوریه تبدیل شد‌. شهر حلب دومین شهر بزرگ این کشور و پایتخت اقتصادی آن هدف حملات هواپیما‌های نیروی هوایی روسیه قرار گرفت و در مدت کمتر از 90 روز این شهر به مخروبه‌ای بزرگ تبدیل شد‌. راهبرد نیروهای روسی این‌گونه بود که تمامی ‌اماکن سالم در حلب غربی را در هم بکوبند تا شبه نظامیان مخالف بشار اسد برای تردد در شهر جایی نداشته باشند‌. همزمان با این حملات شبکه خبری سی. ان. ان تصاویر کودکی به نام عمران را پخش کرد که در یک آمبولانس نیروهای دفاع مدنی در حال مداوا بود‌. این کودک به خاطر شوک حاصل از انفجار در نزدیکی محل زندگی‌اش در خود فرو رفته و زبانش بند آمده بود و صورت و هیکلش غرق در خاک و خون بود‌. پرتره عمران مدت‌ها به سوژه‌ای در دست رسانه‌های غربی تبدیل شده بود و آنها با استناد به آن روس‌ها را به جنایت جنگی در حلب محکوم می‌کردند. برخی از شبکه‌های مدافع دولت سوریه مدتها بعد از انتشار تصاویر عمران گفتگوبا مادرش را نقل کردند که او در آن از بهره‌برداری رسانه‌ای از تصاویر پسرش گلایه کرده بود و شبکه‌های غربی را به دروغ پراکنی متهم می‌کرد. 
هفته گذشته در پی حملات شدید هواپیماهای ائتلاف عربی به شهر صنعا مناطق زیادی در این شهر که در حال حاضر در دست گروه انصار اسلام است، زیر بمب‌باران قرار گرفت. در همین حال برخی رسانه‌ها که مخالف حضور نظامی‌عربستان در یمن هستند، عکس‌هایی از بثینه دختر چهار ساله یمنی منتشر کردند که بر اثر حملات جنگنده‌های وابسته به عربستان سعودی و امارات متحده عربی تمام اعضای خانواده‌اش را ازدست داده بود  و سر و صورتش به شدت آسیب دیده بود‌. این دختر هنگام مواجهه با عکاسی که از او عکس گرفته بود، انگشتان یکی از دستانش را دور چشمش که به شدت باد کرده بود، گرفته و با زحمت زیاد پلک چشمش را باز کرده‌بود. تعدادی از کاربران در شبکه‌های اجتماعی با دیدن عکس‌های این کودک یمنی چالشی را در فضای مجازی به‌راه انداختند و در حمایت از مردم یمن و در مخالفت با حملات نیروهای ائتلاف عربی همانند بثینه دستشان را دور چشمشان حلقه کردند و هشتک‌هایی را متناسب با تحولات یمن و در حمایت از مردم یمن به اشتراک گذاشتند. 
هنوز ساعتی از انتشار عکس‌های کودک یمنی نگذشته بود که این‌بار در حوادثی مشابه، صدها کیلومتر دور‌تر از خاورمیانه رسانه‌ها عکس‌هایی از چند کودک میانماری  را که به اقلیت مسلمان روهینگا تعلق داشتند در شبکه‌های مجازی به اشتراک گذاشتند که در آنها کودکان به دلیل غرق شدن در آب جان خود را از دست داده‌بودند. 
با وجود گذشت سه دهه از انتشار عکس شربت گل با چشمان سبز رنگش روی جلد مجله نشنال ژئوگرافیک کماکان خشونت‌ها در این بخش جهان در بالاترین حد خود دیده می‌شود و کودکان قربانیان اصلی این تنش‌ها هستند و اگر مانند آیلان و عمران و بثینه شانس ادامه حیات نداشته باشند، مجبورند مانند شربت گل میراث دار کج فهمی‌ها و تعصبات پدران و مادرانشا‌ن باشند. 

 

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما