روی خوشِ سعودی‌ها به تنش‌زدایی با تهران

بررسی امکان تنش‌زدایی میان ایران و عربستان در گفتگوی «روزان» با دکتر کامران کرمی

روی خوشِ سعودی‌ها به تنش‌زدایی با تهران

15 شهریور 1396 15:37

متعاقب اعزام حجاج ایرانی به عربستان برای انجام مراسم سالانه حج، شاهد ارسال سیگنال‌های مثبتی از سوی مقام‌های سیاسی عربستان سعودی نسبت به تنش‌زدایی با تهران بوده‌ایم. زمانی این موضوع شکل جدی‌تری به خود گرفت که عبدالباری عطوان، روزنامه‌نگار و تحلیلگر برجسته عرب در یادداشت خود در روزنامه رای‌الیوم چاپ لندن به نقل از مقامات عالی‌رتبه‌ سعودی اعلام کرد که دیوان پادشاهی عربستان طی حکمی روزنامه‌ها و تلویزیون‌های داخلی و خارجی خود را از انتشار اخباری علیه جمهوری اسلامی ایران یا مذهب شیعه منع کرد.

گروه دیپلماسی: متعاقب اعزام حجاج ایرانی به عربستان برای انجام مراسم سالانه حج، شاهد ارسال سیگنال‌های مثبتی از سوی مقام‌های سیاسی عربستان سعودی نسبت به تنش‌زدایی با تهران بوده‌ایم. زمانی این موضوع شکل جدی‌تری به خود گرفت که عبدالباری عطوان، روزنامه‌نگار و تحلیلگر برجسته عرب در یادداشت خود در روزنامه رای‌الیوم چاپ لندن به نقل از مقامات عالی‌رتبه‌ سعودی اعلام کرد که دیوان پادشاهی عربستان طی حکمی روزنامه‌ها و تلویزیون‌های داخلی و خارجی خود را از انتشار اخباری علیه جمهوری اسلامی ایران یا مذهب شیعه منع کرد. بر اساس ادعای عطوان، منابع عالی‌رتبه‌ سعودی اعلام کردند که این ممنوعیت، نویسندگان، رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی سعودی را شامل می‌شود. بر اساس این گزارش، این امر در جهت سیاست نزدیک شدن روابط دو کشور ایران و عربستان، موفقیت‌آمیز بودن حج امسال و پایبندی حجاج ایرانی به توافقات و تفاهمات دو کشور در جهت انجام مناسک حج به‌وجود آمده است. اکنون این پرسش مطرح است که تا چه اندازه  ادعای عطوان مبتنی بر واقعیات  است و آیا اراده‌ای جدی از سوی ریاض برای تنش‌زدایی با تهران وجود دارد یا خیر؟ برای پیگیری دقیق این موضوع، «روزان» تحلیل دکتر کامران کرمی، کارشناس مسائل عربستان و حوزه خلیج فارس را جویا شده است.
نرمش مواضع سعودی‌ها در تقابل با تهران محسوس است
کامران کرمی در ارتباط با گزارش روزنامه فرامنطقه‌ای رای‌الیوم بر این باور است که در شبکه‌های عربی و به ویژه در منابع مرتبط با خاندان سعودی چنین موضوعی مطرح نشده و اینکه عبدالباری عطوان به نقل از منابعی در دربار سعودی چنین ادعایی را مطرح کرده، محل پرسش است. با وجود این، فارغ از صحت و سقم این موضوع، باید طرح مسئله اخیر را سیگنالی مثبت از سوی سعودی‌ها ارزیابی کرد. در واقع، سعودی‌ها همین که به این اقناع رسیده‌اند باید اندکی از فضای تنش چند ماه اخیر که بخش عمده‌ای از آن تحت تاثیر ادعاهای محمد‌بن سلمان بود، بکاهند، مثبت است. از این زاویه تا حدودی می‌توان اظهارات عطوان را درست ارزیابی کرد؛ به ویژه خالد الفیصل، فرماندار مکه و رئیس کمیته مرکزی مراسم حج در اظهاراتی از بازدید حجاج ایرانی تشکر کرده بود. در حقیقت، پیام‌های متقابلی که ردوبدل می‌شود، نشان می‌دهد نرمشی در اظهارات مقامات سعودی نمودار شده که نماد بارز آن کاهش فضای تهاجمی رسانه‌های سعودی علیه ایران است. 
در ادامه گفته‌های خود کرمی تصریح کرد: در اوج تنش‌های میان ایران و عربستان تنها موضوعی که تا حدودی توانست به عنوان عاملی برای کاهش تنش‌ها میان ایران و عربستان عمل کند، بحث حج و اعزام حجاج ایرانی بود. کسانی مخالف این مسئله بودند که در شرایط کنونی حجاج ایرانی برای این مراسم دینی مسلمانان اعزام شوند اما در عمل شاهد بودیم که مذاکراتی دیپلماتیک صورت گرفت و در جریان صدور ویزا و مهیا کردن شرایط برای سفر حجاج ایرانی، حضور کنسول ایرانی در عربستان، نشان داد که مسئله حج فارغ از بحث معنوی خود، نقش بسیار موثری در کاهش تنش‌ها و شکستن یخ مناسبات تهران با ریاض دارد؛ بنابراین، اعزام حجاج را می‌توان بسیار مهم تلقی کرد و در نتیجه همین امر نیز امروز ما می‌توانیم از روند تحولات اخیر به عنوان سیگنال‌های مثبت در روابط ایران و عربستان یاد کنیم. 
استراتژی موفق ایران در بحران قطر، نرمش سعودی‌ها را در پی داشته است
این کارشناس مسائل عربستان و حوزه خلیج فارس در ارتباط با نقش مواضع ایران نسبت به بحران قطر در روند نرمش کنونی سعودی‌ها گفت: «سیاست ایران در بحران قطر و کشورهای عربی، رویکرد بسیار منطقی و درستی بود که سبب شد نه تنها ایران بتواند از ظرفیت‌های موجود بهره بگیرد بلکه تهران ظرافت‌هایی را اتخاذ کرد تا در نتیجه آن حساسیت عربستان برانگیخته نشود. واقعیت آن است که بحران قطر این زمینه و پتانسیل را داشت که ما به طرف یک‌جانبه‌گرایی در حمایت از دوحه حرکت کنیم اما این راهبرد منطقی وزارت خارجه کشورمان بود که همزمان با ایجاد یکسری فرصت‌های اقتصادی مانع از دلخوری و  برانگیختن تخاصم ریاض شود. در واقع، بحران قطر موجب شد که بحث ایجاد ناتو عربی علیه ایران تا حدود زیادی به حاشیه برود و باشکست مواجه شود. تهران استراتژی  مناسبی را در پیش گرفت و عدم حمایت تمام قد کشورمان از دوحه، در نرمش کنونی مواضع عربستان در قبال ایران موثر واقع شد. در شرایط کنونی نیز فروکش کردن بحران و ظهور برخی زمینه‌ها برای حل بحران قطر با عربستان، موید آن است که تهران باید همچنان هوشمندانه در ارتباط با بحران قطر رفتار کند.»
تنش‌زدایی میان دو کشور نیازمند همگرایی و همکاری در مسائل منطقه‌ای است
کامران کرمی در بخش پایانی از گفته‌های خود در ارتباط با چشم‌انداز آتی مناسبات میان ایران و عربستان و امکان تنش‌زدایی میان دو کشور در کوتاه‌مدت، تاکید کرد: «به نظر می‌رسد در کوتاه‌مدت برخی زمینه‌های تنش‌آفرینی میان دو کشور کم شده‌اند. این  موضوع را بسیار مهم باید ارزیابی کرد که زمینه انجام مناسک مذهبی متقابل میان شهروندان دو کشور فراهم شده است. آنچه به عنوان یک محور کلیدی بتوان در مناسبات میان ایران و عربستان در آینده به آن اشاره کرد، این است که تا زمانی که به طور رسمی مقامات عربستانی بر ضرورت تنش‌زدایی با تهران اشاره نکنند، نمی‌توان بر اساس حدسیات، تحلیلی خوش‌بینانه ارائه کرد؛ بنابراین باید میان سطوح روابط تفکیک قائل شویم؛ حتی بازگشایی سفارت دو کشور در سطح کاردار نمی‌تواند به معنای دوستی میان دو کشور باشد. تنش‌زدایی در سطح منطقه‌ای و توافق نسبی در ارتباط با بحران‌های موجود در منطقه نکته بسیار ظریفی است که باید حتما به آن توجه شود. در مجموع، می‌توان اظهار کرد که در کوتاه‌مدت سعودی‌ها خواهان تنش‌زدایی هستند اما در بلند‌مدت بحث همکاری و همگرایی در منطقه مطرح است. همچنان دو کشور فاصله زیادی از یکدیگر دارند و این موانع صرفا در حیطه اختیارات ایران و عربستان نیست و نقش بازیگران بین‌المللی نیز تا حدودی زیادی اثر‌‌گذار است.»

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما