جدایی خونین کردستان عراق

سایکس – پیکو باید بماند

جدایی خونین کردستان عراق

8 شهریور 1396 14:42

صادق ملکی، کار‌شناس و تحلیلگر ارشد سیاسی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: سایکس- پیکو، خوب یا بد، باید بماند. مرز‌ها در خاورمیانه نباید تغییر کند. در خاورمیانه این جغرافیای خاص با تاریخ و فرهنگ متنوع و پیچیده، نباید تجربه تلخ بوسنی تکرار شود. خاورمیانه اروپا و عراق، چکسلواکی نیست. حتی بوسنی نیست. جدایی‌ها در خاورمیانه خونین‌تر و دایره تاثیرات آن عمیق‌تر از هر نقطه جهان خواهد بود. با وجود آنکه دیکتاتوری‌های صدام یا قذافی تاریخ دیروز خاورمیانه شده‌اند، اما امروز در این جغرافیا، دموکراسی همچنان یک رویاست. 

صادق ملکی، کار‌شناس و تحلیلگر ارشد سیاسی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: سایکس- پیکو، خوب یا بد، باید بماند. مرز‌ها در خاورمیانه نباید تغییر کند. در خاورمیانه این جغرافیای خاص با تاریخ و فرهنگ متنوع و پیچیده، نباید تجربه تلخ بوسنی تکرار شود. خاورمیانه اروپا و عراق، چکسلواکی نیست. حتی بوسنی نیست. جدایی‌ها در خاورمیانه خونین‌تر و دایره تاثیرات آن عمیق‌تر از هر نقطه جهان خواهد بود. با وجود آنکه دیکتاتوری‌های صدام یا قذافی تاریخ دیروز خاورمیانه شده‌اند، اما امروز در این جغرافیا، دموکراسی همچنان یک رویاست. 
کردهای خارج از جغرافیای ایران، ادعا دارند وضعیت آنان حاصل تقسیم ناعادلانه ناشی از سایکس – پیکوست، در حالی که اگر نگاه قومیتی یا مذهبی ملاک ظهور کشور‌ها و تبلور عدالت باشد، خاورمیانه و بسیاری از نقاط جهان باید راه کرد‌ها را بپیمایند. باید راهی دیگری یافت. با تفکر ناسیونالیستی برخاسته از تفکرات و شرایط خاص قرن گذشته، نمی‌توان در قرن جدید به راه روشن دست یافت. جدایی‌ها تنها راه حل نیست، باید به راه‌های دیگری نیز اندیشید. اگر حاکمیت در بغداد دچار فساد است، ابعاد فساد در اقلیم گسترده‌تر است. در نگاه حداقلی، چرخش قدرت در اربیل دچار انسداد ناشی از قدرت و فساد خاندانی است، اما روند چرخه قدرت در بغداد، بیش از اربیل برای اصلاح امور امیدبخش است. 
اربیل 25 سپتامبر را تاریخ همه‌پرسی استقلال اعلام داشته و علی‌رغم مخالفت‌های واشنگتن، بغداد، آنکارا و تهران همچنان بر آن پا فشاری می‌کند. البته ابعاد و جنس مخالفت‌های اعلامی‌از سوی کشورهای مختلف، خود محل تعمق بوده و نیاز به ارزیابی مستقل دارد. اگر انتخابات به تعویق نیفتد، به نظر می‌رسد با توجه به آرمان دولت کردی همه‌پرسی با استقبال و رای مثبت اکثریت کردهای عراقی مواجه شود اما گام برداشتن برای اجرایی کردن نتیجه این همه‌پرسی در جغرافیایی که بر سر حاکمیت بسیاری از نقاط آن اختلاف نظر جدی وجود دارد، می‌تواند به معنای آغاز جنگی خونین باشد. راه‌های خطا، نباید طی شود. بسیاری از مردم لیبی و. . . در حسرت آرامش و امنیت دوران قذافی و. . . هستند. این تجربه‌ای است که می‌تواند در شمال عراق تکرار شود. 
یک عراق یا چند عراق، پاسخ آن در بخش مهمی ‌به عملکرد اربیل و واکنش‌های آینده بغداد نسبت به آن بستگی خواهد داشت. صدر مخالف تجزیه عراق، وقتی با حکیم متحد دیروز کرد‌ها، متمایل به ریاض می‌شوند، جدایی احتمالی کرد‌ها از عراق می‌تواند خونین‌تر از انتظار باشد. داعش موصل را تسخیر و تا دروازه‌های اربیل پیش رفت. نظری به تحولات و حساسیت‌های داخلی و خارجی عراق نشان می‌دهد، راه ورود بغداد به اربیل در بحران‌های احتمالی در حال هموار شدن است. همه‌پرسی که آبستن چالش و جنگ است، نمی‌تواند دموکراسی، آزادی، عدالت و توسعه سیاسی به همراه بیاورد. همه‌پرسی در تعطیلی پارلمان که مهم‌ترین مرجع سیاسی است، مبنای حقوقی ندارد. نوستالژی داشتن وطن، با برگزاری همه‌پرسی، نباید ابزار دایمی‌کردن قدرت در خاندان بارزانی شود. برگزاری همه‌پرسی توسط اربیل، ورود به ریسکی است که می‌تواند بهای سنگینی به کرد‌ها، مردم عراق و دومینوی ناشی از آن، به مردم منطقه تحمیل کند. امروز صدامی‌در بغداد نیست، اما بارزانی در اربیل بر تخت قدرت تکیه داده است. اگر بخش‌های مهمی‌از دموکراسی از بغداد دور است، کورسویی از آن در اربیل مشاهده نمی‌شود. مشکلات عراق راه حل‌های غیر از جدایی نیز دارد. اروپا و کانتون‌هایش، جهان و تجربه سیستم‌های متنوع فدرالی، همگی شاهد زنده‌ای از ساختا‌های موفق در ارائه راه حل‌ها هستند. در حالی که در اروپا جریان غالب، حرکت به سوی اتحاد است، خاورمیانه نباید به‌سوی تجزیه حرکت کند. تدبیر رهبران عراقی و تعامل مثبت رهبران خاورمیانه در سیاست ایجابی اگر با همراهی جدی واشنگتن مواجه شود، می‌تواند عامل جلوگیری یا حداقل تاخیر در رفتن کرد‌ها به سوی استقلال باشد. باید سیاست‌ها برای تقویت و باقی ماندن یک عراق در خاورمیانه متمرکز شود. یک عراق به معنای یک ترکیه، یک سوریه و یک ایران است. آمریکا نقش اساسی در تجزیه یا عدم تجزیه در خاورمیانه داشته و خواهد داشت.  

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما