ایران و آمریکا نقض برجام را نمی‌خواهند!

گفتگوی اختصاصی «روزان» با دکتر احمد بخشایش‌اردستانی در ارتباط با تقابل ایران و آمریکا در موضوع برجام؛

ایران و آمریکا نقض برجام را نمی‌خواهند!

1 مرداد 1396 13:41

با گذشت دوسال از انعقاد معاهده بین‌المللی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) میان ایران و کشورهای 1+5، کارشکنی‌ها و بدعهدی‌های دولت دونالد ترامپ در قبال این توافق، به مسئله‌ای دردسرساز و پر‌مشاجره تبدیل شد.

آرمان سلیمی: با گذشت دوسال از انعقاد معاهده بین‌المللی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) میان ایران و کشورهای 1+5، کارشکنی‌ها و بدعهدی‌های دولت دونالد ترامپ در قبال این توافق، به مسئله‌ای دردسرساز و پر‌مشاجره تبدیل شد.  اخیرا در جریان برگزاری هشتمین نشست کمیسیون مشترک برجام در شهر وین، بسیاری بر این باور بودند که ایران اعتراض یا شکایت رسمی خود را نسبت به بدعهدی آمریکایی‌ها در مورد به این توافق بین‌المللی ارائه خواهد کرد اما بر خلاف انتظارات این اتفاق نیفتاد، هرچند عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه اعلام کرد که ایران حق خود را برای هر نوع واکنشی نسبت به بد‌عهدی‌های آمریکا  محفوظ نگه می‌دارد و ایران  گزینه‌های مختلفی را در دسترس دارد؛ برخی از این گزینه‌ها در متن برجام است و برخی از گزینه‌ها در دستورات مجلس،‌ شورای عالی امنیت ملی و مقام معظم رهبری وجود دارد و اینها همه ملاک ما خواهد بود. ما با توجه به منافع کشور و حقوق خودمان تصمیم می‌گیریم و حتما نسبت به همه بد‌عهدی‌ها واکنش لازم را در زمان و شکل مناسب خواهیم داشت. 
این پاسخ مقام سیاسی کشورمان به وضوح با نوعی ابهام جدید مواجه است و مسائل زیادی را می‌تواند درباره خود مطرح کند. علاوه بر این مسئله در آخرین مواضع ضد‌ایرانی، کاخ سفید در بیانیه‌ای شدیداللحن و تهدیدآمیز، بحث آزادسازی و استرداد اتباع خود را در ایران مطرح کرد. در بیانیه کاخ سفید آمده است، ترامپ و دولتش اقداماتشان را برای بازگرداندن آمریکایی‌هایی که به طور ناعادلانه در خارج از کشور بازداشت شده‌اند، تشدید می‌کنند. آمریکا گروگان‌گیری و عملکرد ملت‌هایی که شهروندان ما را بازداشت کرده و بدون هیچ دلیل یا طی مراحلی گروگان می‌گیرند، محکوم می‌کند. همچنین، در این بیانیه ترامپ از ایران می‌خواهد که «روبرت لوینسون» را که 10 سال پیش در ایران بازداشت شده به خانه برگرداند و تقاضا دارد سیامک و باقر نمازی را که در دوران اوباما در کنار دیگر شهروندان آمریکایی در ایران به طرز نا‌عادلانه‌ای بازداشت شده‌اند‌،برگرداند و آزاد کند. همچنین، در این بیانیه تاکید شده در صورت عدم پاسخگویی تهران، آمریکا مجازات سنگینی را برای ایران در نظر خواهد گرفت.  این دو مسئله، موجب شده که بیش از هر زمان دیگر رفتار و نوع کنش ایران در برابر رویکردهای اتخاذ‌شده از سوی دولت دونالد ترامپ مورد پرسش قرار گیرد. در راستای بررسی همین موضوع، «روزان» گفتگویی اختصاصی را با دکتر احمد بخشایش اردستانی، کارشناس مسائل بین‌المللی و نماینده اصلاح‌طلب پیشین مجلس داشته است. 
دولت و نظام نسبت به حفظ برجام رغبت دارند
احمد بخشایش‌اردستانی، در ارتباط با علت عدم اعتراض ایران نسبت به نقض برجام از سوی آمریکایی‌ها در هشتمین نشست کمیسیون برجام در شهر وین، با تاکید بر اینکه در شرایط فعلی عباس عراقچی، محمد‌جواد ظریف و حتی شخص رئیس‌جمهور بر این باور هستند که برجام آثار زیادی ندارد و بیشترین اهمیت و آثار آن فقط در بُعد آثار روانی است، تصریح کرد: «دولت در حال حاضر می‌داند که برجام بیش از آ‌نکه در زمینه‌های عینی اثرگذار باشد در زمینه روانی اثر دارد. به این ترتیب که به جهانیان این پیام ارسال شود ایران نقض کننده تعهدات بین‌المللی نسیت و این تهران است که مظلوم واقع شده است. حتی اگر نگاهی به تاریخ کشورمان داشته باشیم، همواره شاهد هستیم در تمامی تحولات و جنگ‌ها ایران  پیش‌دست در آغاز منازعات نبوده و این موضوع به طور حتم ریشه در مذهب ما به عنوان «شیعیان» دارد. در شرایط کنونی اگر تهران نسبت به نقض برجام از سوی واشنگتن اعتراض رسمی می‌کرد، باید کمیته‌ای مشترک ایجاد می‌شد که متشکل از 5 نفر باشد و در صورت تایید نقض برجام از سوی این کمیته، عملا این معاهده بین‌المللی نقض می‌شود. این همان چیزی است که ترامپ و تیلرسون انتظار آن را می‌کشند.  در واقع، آنها قصد لغو برجام را ندارند اما به شدت خواهان مذاکره مجدد هستند؛ یعنی انجام مذاکراتی با عنوان «برجام 2» که در آن برای همیشه حق غنی‌سازی از ایران سلب شود. در واقع، ترامپ قصد دارد با راه انداختن هیاهویی بزرگ، روند را به‌گونه‌ای پیش ببرد که مجددا در برجام بازنگری انجام شود.»
این کارشناس ارشد مسائل بین‌المللی، در ادامه گفته‌های خود می‌گوید:«‌ایران در شرایط به وجود آمده می‌خواهد به کشورهای روسیه، چین، آلمان، انگلستان و فرانسه مظلوم واقع شدن خود را نشان دهد و می‌داند در صورت اعتراض رسمی، امکان دارد روند به گونه‌ای پیش برود که برجام نقض شود. در حقیقت، دولت و نظام نیز رغبت دارند که این معاهده حفظ شود. اگر نگاهی به روند رویکردها و مواضع نهادهای سیاسی کشورمان به برجام داشته باشیم، خواهیم دید که در حال حاضر دولت پیشگام است و دیگر نهادهای رسمی کشور، همانند هیات نظارت برجام نیز خواهان حفظ برجام در شرایط کنونی هستند.»
در شرایط کنونی اقدام جدید ایران در برابر بدعهدی‌های آمریکا ممکن نیست 
اردستانی در ارتباط با طرح این موضوع از سوی ایران که در حال بررسی واکنش‌های احتمالی نسبت به برجام هستند، بر این باور است که در شرایط کنونی کشورمان نمی‌تواند واکنش جدی نشان دهد؛ زیرا نوع نگارش برجام به‌گونه‌ای است که واکنش عملی و جدی هر یک از طرفین می‌تواند خروج از معاهده را در پی داشته باشد. در واقع، اروپایی‌ها به وضوح می‌دانند که آمریکا برجام را نقض کرده و عامل اصلی بدعهدی‌هاست اما به زبان نمی‌آورند. برای نمونه فدریکا موگرینی در آخرین اظهارات خود تاکید می‌کند که برجام سنجش عمل است و نه نظر؛ یعنی آنها می‌خواهند مطمئن شوند که ایران در مسیر هسته‌ای شدن به معنای ورود به باشگاه دارندگان سلاح هسته‌ای قرار نخواهد گرفت. در این شرایط واکنش منطقی ایران این است که فعلا اقدام متقابل جدی‌ای در برابر نقض برجام از سوی آمریکا نشان ندهد. 
نقض یکطرفه برجام از سوی آمریکا، باعث افزایش پرستیژ بین‌المللی ایران خواهد شد
در بخشی دیگر از گفته‌های خود این نماینده اصلاح‌طلب پیشین مجلس شورای اسلامی، در ارتباط با فرضیاتی که برخی افراد مبنی بر خروج یکجانبه آمریکا از برجام اظهار می‌کنند و خواهان حفظ این معاهده میان ایران و پنج کشور دیگر هستند، معتقد است این مسئله عملی نیست. در اساس بازی و معادله برجام میان ایران و آمریکاست و تاریخ نشان داده در نهایت اروپا از واشنگتن پیروی خواهد کرد. با این وجود، اگر آمریکا یکطرفه از برجام خارج شود، به ضرر این کشور است و می‌تواند در بُعد پرستیژ بین‌المللی بسیار به نفع کشورمان تمام شود؛ زیرا بر اساس اصل 51 منشور سازمان ملل متحد هر کشوری در برابر بدعهدی طرف دیگر، حق دفاع مشروع از خود را دارد. از همین جهت، در شرایطی که آمریکا از برجام خارج شود، اروپا مجبور خواهد شد از مواضع ایران به‌طور نسبی حمایت کند.
ایجاد فضای هیجانی، راهبرد ترامپ برای گرفتن امتیاز از دیگر کشورهاست
همچنین، در ادامه گفته‌های خود، احمد بخشایش اردستانی نسبت به طرح این موضوع که یکجانبه‌گرایی آمریکا منجر به منزوی شدن آمریکا خواهد شد یا خیر، می‌گوید با توجه به مولفه‌های قدرت نرم و سخت در عرصه بین‌المللی، منزوی شدن این کشور تا حدود زیادی نادرست است. آمریکا به عنوان یکی از بانیان نظم نوین جهانی در سال‌های بعد از جنگ جهانی دوم، در شورای امنیت حق وتو دارد و می‌تواند در معادلات بین‌المللی نقش بسیار مهمی را ایفا کند. از این جهت سخن به میان آوردن از منزوی شدن این کشور تا حدود زیادی غیر‌منطقی و نادرست است. در حال حاضر دونالد ترامپ قصد دارد از طریق ایجاد هیجان به طرف‌های مقابل از آنها اخذ امتیاز کند و از این روش پول به دست بیاورد. برای نمونه مسائلی همچون خروج از ناتو، پیمان پاریس، برجام و حتی درخواست تامین هزینه‌ها از عربستان و کره جنوبی، فضایی هیجانی است که او ایجاد می‌کند تا از طریق آن بتواند اهداف خود را پیش ببرد و دیگر طرف‌ها را وادار به مذاکره مجدد کند. در همین راستا ترامپ تلاش می‌کند ایران را به بهانه‌هایی همچون نقض حقوق بشر و برنامه موشکی تحریم و در فضای جهانی دیگر کشورها را با این راهبرد خود همراه کند.
تهدید ایران از سوی ترامپ برای آزادسازی اتباع، فاقد نتیجه است
در بخش پایانی از گفتگوی «روزان» با احمد بخشایش‌اردستانی، این کارشناس مسائل بین‌المللی در ارتباط با تهدید اخیر کاخ سفید مبنی بر اعمال مجازات شدید ایران در موضوع آزاد کردن اتباع این کشور در ایران، تصریح کرد: «گذشته چراغ راه آینده است. طرح این قبیل موضوعات طی سال‌های گذشته، بسیار طرح شده اما هیچ‌گاه با نتیجه همراه نبوده است. ترامپ بر این باور است که با ایجاد هیاهو و جنجال می‌تواند ایران را به عقب براند ولی او از این واقعیت غافل است که هیچ‌گاه تهران تسلیم زورگویی و دخالت دیگر کشورها در حاکمیت سیاسی خود نشده است. راه منطقی این است که آنها یعنی آمریکایی‌ها، از طریق دادن پول نسبت به آزادسازی اتباع خود اقدام کنند. در غیر این صورت صدور بیانیه‌هایی از این قبیل فاقد نتیجه خواهد بود و به انجام نمی‌رسد.

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما