فرش قرمز توتال زیر پای سرمایه‌گذاران خارجی

آغاز دوره جدید سرمایه‌گذاری در صنعت نفت ایران

فرش قرمز توتال زیر پای سرمایه‌گذاران خارجی

18 تیر 1396 16:48

یک کارشناس اقتصادی در گفتگو با «روزان»: حضور توتال شکست لابی‌های اقتصادی عربستان بود

گروه اقتصادی: دوشنبه هفته گذشته ساختمان کوشک وزارت نفت، میزبان مهم‌ترین و بزرگ‌ترین قرارداد پسابرجام بود؛ قراردادی که همان‌گونه که پیش‌بینی می‌شد با نفت گره خورد اما زوایای مختلف اهمیت امضای این قرارداد چیست؟ روزی که بیژن زنگنه دوباره به وزارت نفت بازگشت، مهم‌ترین اولویت دولتی که تازه روی کار آمده بود، لغو تحریم‌های گسترده و به‌عبارت صریح‌تر، فلج کننده‌ای بود که در دولت قبل بر ضد ایران اعمال شده بود. زنگنه امیدوار بود تحریم‌ها خیلی زود برچیده شود و زمینه برای بازگشت سرمایه‌گذاران خارجی، همانند دوران رونق نفتی در دولت اصلاحات، فراهم شود اما لغو تحریم‌ها، روندی پیچیده‌تر از پیش‌بینی‌ها داشت. به همین دلیل روند بازگشت سرمایه‌گذاران خارجی به ایران که به لغو تحریم‌ها موکول شده بود، بیش از حد تصور طول کشید. 
از طرف دیگر روند تدوین قراردادهای جدید نفتی که ابتدا IPC نامیده می‌شد و حتی با این نام برایش کنفرانس برگزار شد، اما بعد از سوی زنگنه، «قراردادهای بیع متقابل تکامل‌یافته» نام گرفت، طولانی و در مسیر تصویب هم با پیچ و خم‌های فراوانی مواجه شد و اگر حمایت‌های رئیس‌جمهور و رئیس مجلس نبود، در همان تابستان گذشته هم نهایی نمی‌شد. در ظاهر از شهریور سال گذشته همه چیز برای بازگشت شرکت‌های خارجی به صنعت نفت ایران فراهم بود، اما امضای نخستین قرارداد تا دوشنبه هفته گذشته به طول انجامید.
اهمیت امضای قرارداد نفتی با توتال
از همان ابتدا پیش‌بینی می‌شد که نخستین قرارداد نفتی پسابرجام با توتال امضا شود. توتال در زمان قبل از تحریم هم مسئولیت فاز 11 پارس جنوبی را برعهده داشت اما در زمان تحریم مجبور به ترک ایران شد و حالا دوباره همان میدان را توسعه می‌دهد. قرارداد با توتال، پس از قراردادهایی که در حوزه هوایی، ایرباس فرانسه و پس از آن بوئینگ آمریکا با ایران امضا کردند، مهم‌ترین قرارداد پسابرجام محسوب می‌شود اما از چند منظر متفاوت است.
 نخست اینکه قرارداد با توتال، بر خلاف قراردادها با بوئینگ و ایرباس، قرارداد سرمایه‌گذاری در ایران است، آن هم بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری پسابرجام در ایران که 4.8 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. دوم اینکه توتال با اندیشه‌ای تازه به ایران آمده؛ برای نخستین بار قرار است یک فاز از پارس جنوبی در مدت زمان 40 ماه اجرا شود که رکوردی جدید محسوب می‌شود. پیش از این، شرکت‌های غربی، تجربه توسعه 48 ماهه در پارس جنوبی را در دوره قبلی وزارت زنگنه در دولت اصلاحات داشتند. تجربه توتال در فاز 11 می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد فرصت‌های تازه در حوزه فناوری و توسعه میادین در فازهای بعدی پارس جنوبی باشد. 
اما مهم‌ترین اهمیت امضای قرارداد با توتال، پهن شدن دوباره فرش قرمز در صنعت نفت ایران در مقابل سرمایه‌گذاران خارجی باشد. توتال به‌عنوان یکی از معتبرترین شرکت‌های نفتی جهان، این فرش قرمز را پهن کرد تا سایر شرکت‌های خارجی همچون «انی» ایتالیا هم که طی ماه‌های اخیر تفاهمنامه‌هایی برای حضور در صنعت نفت ایران امضا کرده‌اند، با خیالی آسوده‌تر به ایران بیایند. امضای قرارداد با توتال، مسیر امضای قراردادهای بعدی را هم هموار می‌کند.  آغاز این روند، آن هم پیش از آغاز به کار دولت دوازدهم، نویددهنده روزهای خوبی برای جذب سرمایه‌گذاری و به تبع آن ایجاد رونق اقتصادی و اشتغال در صنعت نفت و به تبع آن اقتصاد کشور در چهار سال دوم دولت روحانی است. به نظر می‌رسد که نفت باز هم پیشران توسعه اقتصادی کشور شده است...
ویژگی‌های قرارداد جدید نفتی با توتال
توتال رهبری کنسرسیوم پروژه توسعه این فاز پارس‌جنوبی را به‌عهده دارد و سهم این شرکت فرانسوی در این کنسرسیوم 50,1 درصد، سهم شرکت چینی CNPC ، 30 درصد و سهم شرکت پتروپارس 19.9 درصد خواهد بود. ارزش این قرارداد 4.8 میلیارد دلار عنوان شده که در گام اول این شرکت فرانسوی و شرکایش، کار خود را با سرمایه‌گذاری یک میلیارد دلاری آغاز خواهند کرد. امضای قرارداد با توتال، ضربه‌ای اساسی به تصویب طرح تحریمی جدید سنای آمریکا و همچنین دولت ترامپ است. دولت ترامپ در عین حال که تاکنون به برجام پایبند بوده و تعلیق تحریم‌ها را تمدید کرده  اما همزمان اعلام کرده که برجام تحت بازنگری است. در واقع، دولت ترامپ این سیگنال را به شرکت‌های اروپایی فرستاده که آمریکا ممکن است از برجام خارج شود یا تحریم‌ها ممکن است با مکانیزم اسنپ‌بک به صورت خودکار برگردند. امضای قرارداد شرکت ملی نفت با توتال، بیان رسمی این موضوع است که اروپایی‌ها تسلیم طرح‌های ایران‌هراسی دولتمردان آمریکایی نشده‌اند و علی‌رغم فشارهای آمریکا، راه تعامل با ایران و حضور در صنعت نفت و گاز ایران را برگزیده‌اند.
توسعه فناوری با جذب سرمایه‌گذاری خارجی 
در همین ارتباط نرسی قربان، کارشناس انرژی در گفتگو با «روزان»، ضمن یادآوری مجموع ذخایر عظیم نفت و گاز ایران، از نیاز مبرم این ذخایر به سرمایه‌گذاری و بهره‌وری گفت.  وی می‌گوید: کشوری که بزرگ‌ترین ذخایر را داراست، نمی‌تواند نسبت به توسعه سرمایه‌گذاری در آن بی‌تفاوت باشد اما در این سال‌ها، به دلیل تحریم و قراردادهای مشارکتی و امتیازی پراشتباه، شرکت‌های خارجی تمایلی به سرمایه‌گذاری در ایران نداشتند. همین امر نیاز به قراردادهایی با ساختار جدید برای جذب سرمایه را ایجاب کرد و در نتیجه با الگوی جدید، شاهد سرمایه‌گذاری شرکت توتال هستیم. 
این کارشناس انرژی اضافه کرد: باید در نظر داشت که در شرایط فعلی که قیمت نفت به شدت کاهش یافته، جذب سرمایه برای طرح‌های نفت و گاز بسیار رقابتی شده و کشورهای دیگر تلاش می‌کنند تا با اعطای امتیازهای مختلف، جذب سرمایه کنند. همچنین به دلیل توسعه انرژی‌های تجدید پذیری مانند انرژی خورشیدی، تا چند سال دیگر تقاضا برای نفت و گاز به شدت کاهش خواهد یافت، در نتیجه باید با توسعه در حوزه‌های نفتی و گازی، سرمایه‌های بسیاری برای نسل‌های آینده ذخیره کرد که این امر هم در راستای گسترش فضای سرمایه‌گذاری در این حوزه حاصل خواهد شد. وی، توسعه فناوری و تکنولوژی را نخستین دستاورد سرمایه‌گذاری خارجی عنوان کرد و گفت: این قرارداد شروع توافق با شرکت‌های داخلی و خارجی است که منجر به توسعه فناوری در این حوزه خواهد شد، درعین حال کشورهای عربی منطقه تلاش بسیاری کردند تا با لابی‌های بسیار مانع انعقاد آن شوند. 
قربان، با اشاره به نتیجه‌بخش بودن قراردادهای جدید تاکید کرد: انعقاد قرارداد با شرکت نفتی توتال، حاکی از قابلیت جذب بالا و کارآمدی این نوع قراردادهاست که بسترساز ورود سرمایه‌های خارجی به کشور خواهد بود؛ از این طریق می‌توان به سوی تعامل با جهان گام‌های بلندتری را برداشت. وی ادامه داد: امضای قرارداد با توتال، اقدام بسیار با‌ارزشی بود تا منهای مسائل اقتصادی، از جهت سیاسی هم نشان دهند که ایران می‌تواند بازار بسیار خوبی برای سرمایه‌های نهفته اروپایی‌ها باشد. این کارشناس انرژی همچنین در پاسخ به این پرسش که احتمال لغو این قراردادها به وسیله شدت گرفتن تحریم‌های آمریکا وجود دارد؟ خاطرنشان کرد: آمریکا هرگز چنین کاری نخواهد کرد چراکه نمی‌خواهد اتحادیه اروپا به‌عنوان رقیبی برایش ظاهر شود. همچنین می‌داند در نتیجه این امر، اختلاف‌های آمریکا و اروپا تشدید می‌شود و تبعات بسیار سنگینی برای ترامپ خواهد داشت. بر همین اساس تلاش می‌کند تا به حفظ وضع موجود بپردازد و کمتر ساختارشکنی کند.
قرارداد توتال یعنی شکست لابی‌های عربستان
از طرف دیگر علی شهروئی، کارشناس انرژی نیز در گفتگو با «روزان» در رابطه با قرارداد هفته گذشته توتال و حضور مجدد این غول نفتی در صنعت نفت ایران گفت: این قرارداد که براساس الگوی قراردادهای جدید نفتی تنظیم شده، واجد چند ویژگی مهم بود؛ یکی مبلغ قابل توجه سرمایه‌گذاری بیش از 4.8 میلیارد دلار که توسط پیمانکاران طرف قرارداد به‌طور کامل تامین می‌شود. دیگری مبحث ازدیاد برداشت توسط فناوری‌های جدید و انتقال تکنولوژی‌های نوین به کشور و پیمانکاران ایرانی و نیز ساخت تجهیزات در داخل کشور که سهم شرکت‌های داخلی را در احداث این فاز به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد. وی ادامه داد: این‌ها مباحث فنی و اقتصادی است اما این قرارداد لایه‌های دیگری نیز برای بررسی دارد که اتفاقاً اهمیت زیادی دارد. درست است که برجام اجرایی شد و تحریم های مرتبط نیز لغو شد اما نگرانی و تردیدی که در شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران بزرگ جهانی برای حضور در ایران وجود داشت، با روی کار آمدن ترامپ در امریکا و نیز تحولات و تحرکات منطقه‌ای ائتلاف برخی کشورهای منطقه به رهبری عربستان، تشدید شده بود، لذا این قرارداد برای تغییر این فضای روانی علیه ایران و البته تغییر بازی بزرگ منطقه‌ای، اقدام مناسبی بود. من روی این قرارداد به‌عنوان یکی از استراتژی‌های وزارت نفت برای کمک به وزارت امورخارجه در تغییر بازی بزرگ منطقه‌ای ایران تاکید دارم.
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به برخی رفتارهای سیاسی صورت‌گرفته از سوی عربستان برای منزوی کردن ایران طی سال‌های گذشته خاطرنشان کرد: رفتارهای عربستان در سال‌های اخیر با تصور به حداکثر رساندن منافع منطقه‌ای خود، به دنبال کشاندن ایران به یک بازی با مجموع صفر یا به‌اصطلاح برد-باخت بوده است. تصور برنده شدن در این بازی برای این کشور بعد از روی کار آمدن ترامپ و نیز کاهش نقش روسیه در معادلات منطقه‌ای شدت گرفت. عربستان می‌خواهد همه رقابت‌های منطقه‌ای با ایران را در یک میدان تعارض به سمت دو قطبی شدن (بازی دونفره) پیش ببرد و هزینه‌های ایران را در منطقه و جهان به شدت افزایش دهد. عملکرد این کشور شباهت زیادی به بازی تهدید متقابل در نظریه بازی‌ها دارد. شهروئی ادامه داد: ما باید به‌عنوان طرف مقابل، ضمن پرهیز از تهدیدهای متقابل که به طرف مقابل در ادامه بازی کمک خواهد کرد، استراتژی‌هایی با حاصل جمع مثبت یا به اصطلاح برد-برد را با طرف‌های ثالث از جمله اتحادیه اروپا در منطقه تعریف کرده و با افزایش بازیگران حاضر در حل و فصل مشکلات منطقه‌ای از دوقطبی شدن فضا جلوگیری کنیم. ورود بازیگران قدرتمند از جمله کشورهای اروپایی در این معادله، بازی عربستان را کم اثر و از هزینه‌های ایران خواهد کاست. وی در پایان خاطرنشان کرد: باید سعی شود به‌جای تهدید متقابل و اینکه دیگران بخواهند و بتوانند تعمداً ایران را در صدر مباحث امنیتی در رسانه‌های جهان قرار دهند و در همکاری دیگران با ایران تردید ایجاد کنند، ما در مقابله با چنین اقداماتی، ایران را در صدر خبرها و تحلیل‌های اقتصادی رسانه‌های جهان قرار دهیم؛ کاری که با همکاری خوب وزارت نفت و وزارت امور خارجه در مقطعی حساس انجام گرفت و سود چنین رویکردی را همه گروه‌های نظام خواهند برد.

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما