کیارستمی زمانه خود را درک کرد

به بهانه سالروز درگذشت عباس کیارستمی؛

کیارستمی زمانه خود را درک کرد

14 تیر 1396 18:52

مرگ عباس کیارستمی در 14 تیرماه سال گذشته به دلیل قصور پزشکی، جامعه هنری ایران را از یکی از سرمایه‌های تکرارنشدنی‌اش محروم کرد و شاید سال‌ها و سال‌ها باید بگذرد تا هنرمندی جامع‌الاطراف همچون کیارستمی در فضای فرهنگی این سرزمین متولد شود. 

مرگ عباس کیارستمی در 14 تیرماه سال گذشته به دلیل قصور پزشکی، جامعه هنری ایران را از یکی از سرمایه‌های تکرارنشدنی‌اش محروم کرد و شاید سال‌ها و سال‌ها باید بگذرد تا هنرمندی جامع‌الاطراف همچون کیارستمی در فضای فرهنگی این سرزمین متولد شود. 
میراث فرهنگی؛ هویت ملی
در همین زمینه رضا دبیری‌نژاد، کارشناس با تجربه‌ موزه‌داری در سالگرد درگذشت عباس کیارستمی، او را بخشی از میراث معاصر ایرانی می‌داند و معتقد است:«کیارستمی هم همانند اسلاف فرهنگی خود در پهنه ایران این جسارت را داشته که به گفتگو با فرهنگ‌های دیگر بپردازد و فرهنگ ایران را به پیش ببرد.» وی در آستانه‌ 14 تیر ماه سالروز درگذشت این کارگردان سرشناس سینمای ایران، در یادداشتی نوشته است: «وقتی صحبت از میراث معاصر می‌شود، به معنای انقطاع این میراث یا آثاری که در مقابل میراث‌های پیشینیان باشد، نیست. میراث را اگر مجموعه‌ای از نشانه‌هایی تلقی کنیم که هویت ملی یا قومی ما را نشان می‌دهند، میراث معاصر نیز باید نمایشگر هویت ما باشد.»
دبیری‌نژاد در ادامه می‌افزاید: «هویت اگرچه امری جاری و در حال دگرگونی است، اما دارای یک پیوستگی نیز هست؛ ازاین‌رو میراث معاصر نیز در امتداد میراث‌های پیشینی قرار دارد و خود درگذر روزگار به امر پیشینی تبدیل می‌شود. ولی در میراث معاصر همان ویژگی‌های روزگار معاصر وجود دارد و از همان جنس فرم و محتوای معاصر است.» همان‌گونه که در گذر روزگاران از میان آثار بسیاری برخی مانده‌اند و این ماندن خود نیز یک انتخاب بوده و ارزشی که به آن آثار بخشیده شده است تا از میان آثار دیگر برگزیده‌شده و بمانند، در روزگار معاصر هم که حجم تولیدات فرهنگی بسیار شده و هزاران هزار اثر جدید در معرض عموم قرار می‌گیرد، اینکه چه اثری دارای ارزش ویژه‌ای است و می‌تواند هویت ما را تداوم بخشیده و از سر ارزش‌های منتخب نیز ماندگار شود، باعث می‌گردد تا اثری در ردیف میراث معاصر قرار گیرد و ثبت و ضبط شود.» 
عجین کردن سینما با تفکر
دبیری‌نژاد می‌نویسد: «وقتی صحبت از معاصر بودن ژانرها می‌کنیم، به‌طور یقین سینما از شاخص‌ترین ژانرهای معاصر است که با حضور یک قرنی خود به چنین جایگاهی رسیده که هم بر جامعه تأثیر بگذارد و هم نمایشگر هویت جامعه باشد. در گنجینه سینمایی می‌توان به آثار درخشانی رسید که خود به‌مثابه یک روایت از فرهنگ و هویت ایرانی ما هستند و می‌توان آنها را در زمره آثار ماندگار این حوزه قرار داد؛ اما در این حوزه افرادی قرار دارند که خود آنها را باید به‌مثابه یک میراث یا ارزش تلقی کرد. آنها خود به‌عنوان یک شاخص هویتی جلوه می‌کنند. آنها تنها روای فرهنگ نیستند، بلکه خود دستاوردهایی را به حوزه فرهنگ ایرانی اضافه کرده‌اند. عباس کیارستمی یکی از شاخص‌ترین افراد در این حوزه است.»
وی در خصوص نقش کیارستمی می‌گوید: «کیارستمی تنها یک تکنسین نیست و از سینما به‌عنوان یک ابزار استفاده نمی‌کند، همان‌گونه که ژانرها خود معناسازند. کیارستمی نیز در عجین کردن ژانر سینما با نگرش‌های خود معناهایی را خلق کرده و به مجموعه فرهنگی معاصر ما افزوده است. همین تولیدهاست که فرهنگ را زنده نگه داشته و گسترش می‌دهد. همان‌گونه که همه هنرمندان ایرانی در اعصار مختلف زمانه خود را درک کرده و برای زمانه خود روایت‌هایی ساخته‌اند، کیارستمی هم زمانه خود را درک کرده و آن را در قالبی امروزی نقش کرده است. اما تنها روایت معاصر نیست که او را به بخشی از میراث معاصر تبدیل کرده؛ بلکه ساختی معاصر و سبکی شخصی و متمایز او را به این سطح از ارزش رسانده که بتواند در دوره معاصر ماندگار شود.»
گفتگو با فرهنگ‌های دیگر
وی ادامه می‌دهد: «یکی از ارزش‌هایی که در آثار کیارستمی برجسته است و آن را ارزشی ویژه می‌بخشد فضای بینافرهنگی آثار اوست. او فرهنگ ایرانی را در گفتگو با فرهنگ‌های دیگر قرار داده یا خود در زمره یک ایرانی به گفتگو با فرهنگ‌های دیگر پرداخته است. این بینافرهنگی موجود در آثار او سبب می‌شود که معناهایی را جذب کند و به خلق معناهای تازه بپردازد. از مجرای همین خلق و گفتگوی بین فرهنگی است که روایت او وسعت یافته و خود را تثبیت کرده است. آنانی در تاریخی فرهنگی ماندگار می‌شوند که سبب گسترش فرهنگ و زایندگی آن شده‌اند. تکرار اشکال فرهنگی آن را ارتقا  نمی‌بخشد، بلکه امکان گفتگوی آن را می‌کاهد. کیارستمی هم همانند اسلاف فرهنگی خود در پهنه ایران این جسارت را داشته که به گفتگو با فرهنگ‌های دیگر بپردازد و فرهنگ ایران را به پیش ببرد. کیارستمی رفته است، اما اثر او بر فرهنگ ایرانی مانده است. او دیگر بخشی از میراث معاصر و میراث سینمایی ایران است.»
 

 

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما