پول، بنیاد تنوع مدرسه‌ها

مهدی بهلولی، عضو کانون صنفی معلمان استان تهران

پول، بنیاد تنوع مدرسه‌ها

7 تیر 1396 15:20

 از سال‌های پایانی دهه 60 و با به پایان رسیدن جنگ ایران و عراق، آهسته آهسته بر تنوع مدرسه‌ها در ایران افزوده شد. راه‌اندازی مدرسه‌های غیرانتفاعی یا همان پولی که بر اساس گزینش دانش‌آموز پیش می‌رفتند، ایده گزینش دانش‌آموز و جداسازی آنها در مدرسه‌های دولتی را هم تقویت کرد.

 از سال‌های پایانی دهه 60 و با به پایان رسیدن جنگ ایران و عراق، آهسته آهسته بر تنوع مدرسه‌ها در ایران افزوده شد. راه‌اندازی مدرسه‌های غیرانتفاعی یا همان پولی که بر اساس گزینش دانش‌آموز پیش می‌رفتند، ایده گزینش دانش‌آموز و جداسازی آنها در مدرسه‌های دولتی را هم تقویت کرد. در واقع فضایی پدید آمد که در آن، دسته‌بندی دانش‌آموزان، یک کار نوین و کارآمد آموزشی به شمار آمد. هنگامی‌که در مدرسه‌های پولی که ادعای ارائه آموزش بهتر را دارند، جداسازی دانش‌آموزان، یک امر عادی به شمار می‌آید، روشن است که در مدرسه‌های دولتی، این کار چندان شگفت به شمار نیاید و حتی یکی از راهکارهای بهبود آموزش دانسته شود. 
 این روند گسترش گوناگونی مدرسه‌ها، در همه دولت‌های پس از جنگ، با فراز و نشیب ادامه یافت و گاهی با انتقاد شدید برخی از سیاستمداران هم روبه‌رو شد. برای نمونه حسن روحانی در دوران پیش از انتخابا‌ت یازدهمین دوره ریاست جمهوری و در گفتگو با پایگاه خبری آفتاب گفت: «در حوزه آموزش چند مسئله اساسی وجود دارد؛به این دلیل که این حوزه دامنگیر همه خانواده‌هاست، یعنی اغلب خانواده‌ها حداقل یک فرزند در مدارس دارند، مسئله خیلی جدی و به لحاظ استراتژیک برای کشور خیلی مهم است. ساده‌ترین مسئله این است که اصل سی‌ام قانون اساسی می‌گوید: «دولت موظف است وسایل آموزش وپرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد» که آن را محقق نکرده‌ایم. امروز در مدارس دولتی هم از مردم شهریه می‌گیرند، حالا اسمش را چیزهای مختلف می‌گذارند. دوم، عدالت در آموزش هم رعایت نشده است. آموزش و پرورش طبقاتی شده است و من واقعاً می‌ترسم از روزی که بهترین دانشگاه‌ها فقط مال فرزندان طبقات بالایی باشد که پول دارند تا آموزش خصوصی را بخرند. مدارس به دو دسته خوب و بد تقسیم شده‌اند و عدالت آموزشی واقعاً رعایت نمی‌شود. یکی از کارکردهای آموزش و پرورش باید مبارزه با شکاف طبقاتی باشد. دولت باید از طریق آموزش و پرورش رایگان، شرایطی برای طبقات ضعیف‌تر فراهم کند که بتوانند ضعف‌های خود در سرمایه اقتصادی یا اجتماعی را از طریق رشد در نظام آموزشی و کسب منزلت‌های بهتر جبران کنند. حالا همین آموزش و پرورش خودش طبقاتی و عامل شکاف طبقاتی شده است. این نظام منافع گسترده‌ای هم برای افراد و گروه‌های خاص دارد. ببینید ما چه کرده‌ایم؟ مدارس دولتی، نیمه‌دولتی، غیر انتفاعی، نمونه مردمی، مشارکتی، شاهد، و اخیرا هیات امنایی پدید آورده‌ایم و خانواده‌ها را دچار تشتت و نگرانی کرده‌ایم. تفاوت همه این مدارس در یک چیز است: مقدار پولی که از خانواده‌ها می‌گیرند. اما نکته مهم این است که شوربختانه در دولت یازدهم هم تقریبا همین روند جداسازی مدرسه‌ها ادامه یافت!
هم‌اکنون دو سرمشق برجسته در آموزش و پرورش جهان وجود دارد؛ یکی سرمشقی که بر تنوع مدرسه‌ها پای می‌فشارد و دیگری سرمشقی که بر مدرسه‌های فراگیر تاکید دارد. در آمریکا از سرمشق نخست پیروی می‌شود که افزون بر مدرسه‌های پولی یا خصوصی، مدرسه‌های اجاره‌ای(‌منشوری) دولتی، مدرسه‌های بنی یا کوپنی و... وجود دارد؛ اما فنلاند از الگوی دوم پیروی می‌کند که می‌کوشد یک آموزش کیفی و فراگیر ارائه دهد و همه دانش‌آموزان کشور به طور رایگان از این آموزش برخوردار شوند. 
ناگفته پیداست که بنیاد تنوع مدرسه‌ها بر پول استوار است، یعنی همان نگاهی که می‌گوید هر چه پول بدهی آش می‌خوری. هم‌اکنون در مدرسه‌های استعدادهای درخشان که دولتی به شمار می‌آیند از هر دانش‌آموز بیش از سه میلیون شهریه دریافت می‌شود. روشن است که این رویکرد از نظر پولی،به سود آموزش و پرورش است؛ به‌ویژه آموزش و پرورش ما که همواره با دشواری‌های بودجه‌ای روبه‌رو است و سهمش از تولید ناخالص داخلی کشور در ردیف فقیرترین کشورهای جهان است؛ اما این کار پیامدهای گوناگون آموزشی،اجتماعی،فرهنگی و سیاسی هم دارد که کمتر به آن توجه می‌شود. 
 پیامدهای جداسازی مدارس بسیارند؛ اما اگر بخواهیم تنها به یکی از دم دست‌ترین آنان اشاره کنیم، این است که مدرسه‌های دولتی عادی از دانش‌آموزان درسخوان و زرنگ،خالی و خالی‌تر می‌شوند و روح چیره بر مدرسه‌های کشور،از آنچه بر جامعه می‌گذرد، فاصله می‌گیرد. یک دانش‌آموز هنگامی‌که بزرگ می‌شود در جامعه‌ای زندگی می‌کند که همه جور انسانی در آن است؛ اما هنگام تحصیل،در مدرسه‌ای درس می‌خواند که این‌چنین نیست. به تازگی از زبان برخی فرادستان آموزشی شنیده می‌شود که گویا قرار است از تنوع مدرسه‌ها جلوگیری شود و به یک نظام فراگیر نزدیک شویم. این رویکرد اگر شعاری نباشد و کارشناسانه پیش برود، می‌تواند در نزدیک کردن ما به برابری و عدالت آموزشی امیدبخش باشد. 
تاکید سند تحول بر حذف شکاف طبقاتی در تحصیل
تنوع مدارس، مانع تحقق عدالت آموزشی است
گروه اجتماعی- بیش از 18 مدل مدرسه در ایران وجود دارد. در حالی که در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش تاکید شده که تفکیک مدارس مورد قبول نیست و نباید دانش‌آموزان را از هم جدا کرد. علاوه بر آن در بیشتر نظام‌های موفق آموزش و پرورش دنیا هم چنین وضعی وجود ندارد. اخیرا توجه به اجرای سند تحول باعث شده تا مسئولان آموزش و پرورش به یاد آشفته‌بازار تنوع مدارس در ایران بیفتند؛ تنوعی که با تاسیس مدارس غیر انتفاعی بعد از پایان جنگ هشت ساله شروع شد. 
به گزارش روزان، اگر در ابتدا فقط مدارس دولتی و غیر انتفاعی بودند، کم کم بی پولی آموزش و پرورش و سودجویی عده‌ای، کار را به جایی رساند که مدارس دولتی هم به انواع مختلف دولتی-پولی تقسیم شدند؛ پدیده‌ای که باعث ایجاد شکاف طبقاتی در آموزش و پرورش شد. بچه‌های بی پول در مدارس کاملا دولتی که به ندرت پیدا می‌شود، ماندند و بقیه بر طبق توان مالی خانواده‌شان برای تحصیل به یکی از مدارس پولی رفتند. 
یکی از راهبردهای کلانی که در سند تحول آموزش و پرورش برای این وزارتخانه مشخص شده، توسعه و نهادینه کردن عدالت آموزشی و تربیتی در مناطق مختلف کشور است؛ عدالتی که با ایجاد انواع مدارس دولتی پولی عملا از بین رفته است. امید به تحقق این امر باعث شده تا مسئولین این وزارتخانه وعده‌هایی در مورد حرکت به سمت یکپارچه‌سازی نوع مدارس و کاهش تفکیک دانش آموزان بدهند. آنها می‌گویند باید خانواده‌ها را آگاه کنیم تا دلیل حذف تنوع مدارس را بدانند و برای اجرای آن آماده باشند. 
کاهش کیفیت مدارس دولتی با تنوع مدرسه‌ها 
علی زرافشان، معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش، با بیان اینکه مدارس دولتی با تفکیک و تنوع مدارس از کیفیت می‌افتد، گفت: جدا کردن دانش‌آموزان باعث خالی شدن مدارس دولتی از تنوع استعدادها می‌شود و این جداسازی به نفع دانش‌آموزانی که جدا می‌شوند، نیست و توانایی تعامل سازگار با جامعه را در آنها کاهش می‌دهد. 
وی در برنامه پرسشگر که از شبکه آموزش پخش شد، با بیان اینکه باید بین نوع مدرسه و روش مدرسه‌داری تفاوت قائل شویم، اظهار کرد: سند تحول بنیادین اصل را بر عدالت تربیتی قرار داده و پرهیز از جداسازی و تفکیک در این سند تصریح شده است که باید به حداقل برسد. 
وی افزود: در آموزش و پرورش رویکرد فعلی ما به جای جداسازی، فراگیری است زیرا دانش‌آموزان قرار است در جامعه در کنار هم زندگی کنند و این مسئله را باید از مدرسه یاد بگیرند، بنابراین تفکیک و جداسازی دانش‌آموزان روش درستی نیست. 
زرافشان تصریح کرد: البته تفکیک‌هایی که در انواع مدارس بیان می‌شود، گاهی به روش مدرسه‌داری باز می‌گردد و ربطی به تنوع مدرسه ندارد. مدارس روستامرکزی و بزرگسالان که به عنوان تنوع نام برده می‌شوند در واقع برای دسترسی آموزشی تعریف شدند که شرط عدالت آموزشی است. 
از نظر دینی حق جداسازی دانش‌آموزان را نداریم
رضوان حکیم‌زاده، معاون آموزش ابتدایی وزیر آموزش و پرورش هم با بیان اینکه تنوع مدارس به نفع نظام تعلیم و تربیت نیست، گفت: از نظر مبانی دینی ما حق جدا کردن افراد را نداریم تا براساس جداسازی به آنها آموزش ویژه‌ و جداگانه‌ای بدهیم. 
وی افزود: بیشترین نقد من به مدارس استعدادهای درخشان است، زیرا در این مدارس با برچسب زدن به دانش‌آموزان آنها را متوقع بار می‌آوریم و به جای آنکه استعداد بیشتر باعث شود تا آنها برای جامعه کاری بکنند، دائم انتظار دارند تا جامعه برای آنها کاری کند. به فرایند برگزاری آزمون ورود به مدارس استعدادهای درخشان در پایه هفتم هم نقدهای جدی وجود دارد. 
حکیم‌زاده با اشاره به اینکه 10 کشور برتر توسعه انسانی در سال 2016 که اولین آنها نروژ است، چنین تفکیکی ندارند، خاطرنشان کرد: در این کشورها معلم برای اینکه چگونه با دانش‌آموزان با استعداد بیشتر کار کند، آموزش‌هایی می‌بیند و از توانمندی آنها برای کمک به سایر دانش‌آموزان استفاده می‌کند. 
وی با بیان اینکه جریان اصلی دانش‌آموزی در مدارس دولتی درس می‌خوانند، ابراز کرد: مخالف این هستم که به جای تقویت مدارس دولتی مدل مدیریت آنها را عوض کنیم زیرا این کار پاک کردن صورت مسئله است. چرا باید به سمتی برویم که مدارس تعاونی و هیأت امنایی برای بالا بردن کیفیت تشکیل شود و بر اساس جایگاه اجتماعی و استعداد افراد را طبقه‌بندی کنیم. 
معاون آموزش ابتدایی وزیر آموزش و پرورش با بیان اینکه باید جامعه برای حذف تنوع مدارس آماده شود، گفت: ما باید خانواده‌ها را آگاه کنیم و از طریق رسانه‌ها به مردم آگاهی و آموزش برای دلایل حذف این‌گونه مدارس بدهیم. 
وی وجود سود اقتصادی برای برخی افراد را از دلایل مقاومت برای حذف مدارس استعدادهای درخشان نام برد و بیان کرد: برخی افراد نفعشان در ادامه روند کنونی است زیرا بسیاری از کلاس‌ها و مؤسسات با حذف این‌گونه مدارس تعطیل می‌شوند. 
حکیم‌زاده با بیان اینکه مشارکت مردم در تعلیم و تربیت در کشورهای دیگر به این نحو نیست، عنوان کرد: تقسیم‌بندی دولتی و غیردولتی و جداسازی بر اساس طبقه اجتماعی که هر فردی درآمد بیشتری دارد، آموزش بهتری ببیند رویه درستی نیست. 
نگاه مجلس به تنوع مدارس مثبت نیست
حمایت میرزاده، سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس هم با اشاره به اینکه تنوع مدارس برای خانواده‌ها قابل تحمل نیست، گفت: این موضوع باعث ایجاد استرس برای دانش‌آموزان و مشکل ثبت نام برای خانواده‌ها شده است. نگاه مجلس هم به تنوع مدارس مثبت نیست و از دولت می‌خواهیم که در قالب لایحه‌ای تکلیف این بی‌سامانی را مشخص کند. 
به نقل از خبرگزاری فارس، وی افزود: تنوع مدارس باید برچیده شود و دو مدل مدرسه دولتی و غیردولتی داشته باشیم تا تکلیف مردم نیز برای ثبت نام مشخص شود؛ مدارس نمونه دولتی که قرار بود برای شناسایی و تقویت دانش‌آموزان مستعد در مناطق محروم فعالیت کند، هم اکنون از ماهیت اصلی خود دور شده است و مدارس تیزهوشان نیز صرفا رشته ریاضی و تجربی دارند و در بحث رشته علوم انسانی و هنر فعالیت می‌کنند. 
میرزاده تصریح کرد: اولین گام در این رابطه این است که در وزارت آموزش و پرورش متولی مدارس ابتدایی و متوسطه یک تشکیلات باشد و دیگر به تشکیلاتی به نام استعدادهای درخشان نیازی نیست. 
تنوع مدارس با شیب ملایم به حداقل برسد 
مهدی نوید ادهم، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش هم با بیان اینکه مدارس استعدادهای درخشان به طور کلی نباید حذف شوند، گفت: افراد دارای بهره هوشی بالای 130 به امکانات ویژه‌ای با توجه به استعداد خود نیاز دارند که باید در این مدارس سامان‌دهی شوند. 
وی با تاکید بر اینکه در سند تحول بنیادین اصل بر عدم تفکیک دانش‌آموزان است، اظهار کرد: دانش‌آموزان با ویژگی‌های مختلف باید در کنار هم باشند و اگر تفکیکی وجود دارد، باید به حداقل برسد. برای مثال معلولان که خدمات ویژه‌ای برای آموزش می‌طلبند و افراد واقعاً تیزهوش که برای پرورش استعداد نیاز به آموزش بیشتری دارند، می‌توانند جداسازی شوند اما این جداسازی باید کارشناسی‌شده باشد. 
دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش با بیان اینکه واقعیت این است که در سال‌های گذشته، دانش‌آموزان به طور مداوم تفکیک شده‌اند، گفت: باید سعی کنیم به سمت همگرایی برویم و استراتژی کنونی آموزش و پرورش نیز بر همین اصل استوار است. طرح تلفیقی ـ فراگیر در شورای عالی آموزش و پرورش به تصویب رسید و برخی دانش‌آموزان استثنایی به مدارس عادی رفتند. 
نوید ادهم خاطرنشان کرد: گسترش بی‌رویه مدارس باید مدیریت و کنترل شود تا با شیب ملایم به سمت کاهش تنوع پیش برویم که البته این مسئله همراهی جامعه را نیز نیاز دارد. 

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما