بسیاری از مترجمان زبان مبدأ و مقصد را نمی‌دانند

آبتین گلکار:

بسیاری از مترجمان زبان مبدأ و مقصد را نمی‌دانند

21 خرداد 1396 13:43

به گزارش روزان، ترجمه در ایران تاریخی کمابیش طولانی دارد. در این مسیر، مترجمان زبده‌ای بوده‌اند که با برگردان‌های ماهرانه خود از آثار غیرفارسی زبان، باعث آشنایی بسیاری از خوانندگان و مخاطبان ایرانی با آثار مطرح جهانی بوده‌اند و این‌گونه در اعتلای فرهنگ و ادبیات کوشیده‌اند اما مترجمانی هم بوده‌اند که با نداشتن تجربه و مهارت، ترجمه‌های الکن و ناقصی تحویل داده‌اند و نه تنها به اثر اصلی لطمه زده‌اند که ذائقه خواننده ایرانی را نیز مجروح کرده‌اند. ترجمه از زبان مبدأ به مقصد، سطوح و معیارهای متعددی دارد. به طور مثال مترجم باید با اشراف به تمامیت متن مبدأ، چندین سطح از بافت زبان را مدنظر قرار دهد. در سطح اول، که سطح رسمیت و سطح تخصصی بودن است، به‌طور کلی حس متن منتقل می‌شود و مترجم باید با دقت، سطح منطبق و مناسب آن را در زبان مقصد انتخاب واستفاده کند. 
با این حال، فارغ از تعاریف متنوعی که از ترجمه ارائه شده‌اند، اگر ترجمه را به صورت برگردان نوشته یا گفته‌ای از یک زبان به عنوان زبان مبدأ، به زبا‌ن زبان مقصد تعریف کنیم، مطلوب‌ترین نوع این برگردان زمانی تحقق می‌یابد که تأثیر آن نوشته یا گفته در خواننده یا شنونده زبان مبدأ به خواننده یا شنونده زبان مقصد نیز منتقل شود. به عبارت ساده‌تر، ترجمه عبارت است از برگردان متنی از زبان مبدأ به زبان مقصد بدون کوچک‌ترین افزایش یا کاهش در صورت یا معنی. این تعریف اگر چه دقیق است اما عملی نیست زیرا هیچ پیامی را نمی‌‌توان بدون تغییر در صورت و معنی از زبانی به زبان دیگر منتقل کرد. این مسئله به ساختارهای متفاوت زبان‌ها برمی‌گردد که در بحث نسبیت زبانی مفصل‌تر مطرح شده است. در همین راستا آبتین گلکار معتقد است: «بسیاری از مترجمان، شناختی از زبان مبدأ و مقصد ندارند و به این دلیل، حتی متن فارسی بسیاری از ترجمه‌ها قابل خواندن نیست.»
کپی ترجمه غیراخلاقی است
این مترجم و پژوهشگر زبان و ادبیات روسی در گفتگو با خبر آنلاین، درباه ترجمه‌ کتاب‌هایی که قبلا ترجمه شده‌اند و گاهی ترجمه‌های ضعیف‌تری از ترجمه قبلی و یا حتی کپی از آنها هستند، اظهار کرد: «اینکه مترجمی‌سراغ کتاب‌هایی برود که قبلا ترجمه ‌شده‌اند، هیچ‌ اشکالی ندارد و گاهی می‌بینیم ترجمه‌ای بهتر از ترجمه قبلی ارائه می‌دهند، اما ا‌گر ترجمه جدید ترجمه بد و ضعیف‌تری باشد، باید گفت مترجم جدید وقت و انرژی خود را هدر داده است.» او درباره کپی کردن متن ترجمه‌ قدیمی‌در قالب کتاب جدید نیز گفت: «این کار غیراخلاقی است و حتی جرم محسوب می‌شود که متأسفانه‌ نمونه‌های آن زیاد شده است. به‌نظرم باید به صورت جدی جلوی این مسئله گرفته شود.»
گلکار خاطرنشان کرد: «وزارت فرهنگ و ارشاد و اتحادیه ناشران باید پیگیری این کار را برعهده بگیرند، زیرا پیگیری قضائی این امور کار پر دردسری است و اغلب ناشران حوصله پرداختن به آن را ندارند. باید اتحادیه ناشران وارد عمل شود و جریمه‌هایی برای ناشر متخلف در نظر بگیرد.» این مترجم درباره ارزیابی‌اش از تسلط مترجمان روی کار خود اظهار کرد: «خود من زمانی که بخواهم کتابی با ترجمه یک مترجم ناآشنا بخرم، دو سه صفحه از کتاب را می‌خوانم تا ببینم آیا می‌شود متن فارسی آن را خواند یا نه. به نظرم تسلط مترجم تا حد زیادی از متن فارسی مشخص می‌شود و لزوما نیازی نیست که کتاب با متن اصلی مطابقت داده شود. متن فارسی بسیاری از ترجمه‌ها قابل خواندن نیست. تعدادی از مترجمان زبان مبدأ را خوب نمی‌دانند اما به دلیل تسلطی که بر زبان مقصد (زبان فارسی) دارند، کاستی‌های ترجمه را جبران می‌کنند، اما بسیاری دیگر حتی زبان مقصد یا زبان فارسی را نیز نمی‌دانند که این مسئله خواندن کتاب را سخت‌تر می‌کند. گرفتاری اصلی این است که متن فارسی قابل خواندن نیست.»
ترجمه خوب ماندگار می‌شود
گلکار با بیان اینکه منعی برای ترجمه‌های همزمان و موازی نمی‌بیند، خاطرنشان کرد: «اگر کتابی خوب ترجمه شود بعد از مدتی جای خود را در بازار پیدا می‌کند. یک حالت دیگر زمانی است که نویسنده‌ای ‌آثارش پرفروش می‌شود، ناشران آثار او را چندباره ترجمه می‌کنند زیرا مطمئن هستند کتاب به فروش می‌رود، در واقع سود مادی در ترجمه‌های همزمان تا حد زیادی تأثیرگذار و برای ناشران وسوسه‌انگیز است زیرا ناشران می‌دانند کتاب به فروش می‌رود و با وجود اینکه ترجمه‌ خوبی هم از کتاب وجود دارد، اقدام به ترجمه مجدد اثر می‌کنند، یعنی ترجمه مجدد فقط به علت سود مالی انجام می‌شود و نه تلاش برای ارائه ترجمه بهتر. این انگیزه چندان پسندیده‌ای نیست، ولی کاری هم برای جلوگیری از آن نمی‌شود کرد.»
او در پایان خاطرنشان کرد: «اگر ایران کپی‌رایت را بپذیرد، وضعیت بهتر می‌شود. در حال حاضر حتی با وجود اینکه برخی از ناشران کپی‌رایت کتاب ‌را خریداری می‌کنند، ناشر دیگری اقدام به ترجمه می‌کند، زیرا الزام قانونی برای رعایت کپی‌رایت در کشورمان وجود ندارد.»
 

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما