خانواده نجیب تئاتر یاد گرفته روی زانوهای خودش بایستد

روح‌الله جعفری، پژوهشگر حوزه تئاتر:

خانواده نجیب تئاتر یاد گرفته روی زانوهای خودش بایستد

18 اردیبهشت 1396 8:9

اهالی هنر تئاتر، همواره سعی داشته‌اند دغدغه‌هایشان را در مراسم‌های مختلف و در گفتگوها به گوش مدیران مربوطه برسانند و از این طریق راه را برای حل مشکلات پیش روی هنر فخیم نمایش در این سرزمین بگشایند.

به گزارش ایلنا، کانون کارگردانان خانه تئاتر مراسم شناخت‌نامه کتاب «گروه هنر ملی از آغاز تا پایان 1357- 1335»  تالیف روح‌الله جعفری را در سالن استاد انتظامی خانه هنرمندان برگزار کرد. این کتاب دوازدهمین شماره از مجموعه تئاتر ایران در گذر زمان است که انتشارات افراز آن را چاپ کرده است. در این مراسم پیمان شیخی که اجرای برنامه را برعهده داشت؛ از تلاش بی‌وقفه روح‌الله جعفری که در بیش از یک دهه گذشته برای ثبت گوشه‌هایی از تاریخ تئاتر شفاهی معاصر ایران داشته، یاد و از او سپاسگزاری کرد.
سپس اصغر همت، مدیرعامل خانه تئاتر در سخنانی کوتاه به فقر پژوهشی در ایران اشاره کرد و گفت: «چاپ کتاب «گروه هنر ملی از آغاز تا پایان» که روح‌الله جعفری بیش از یک دهه برای تألیف آن تلاش کرده، کاری سترگ است و آن را اعجاب‌انگیز برشمرد.»
سوءتفاهم‌هایی که باقی ا‌ست...
همت درباره زمان شکل‌گیری گروه هنر ملی که نقطه اوج تئاتر ملی ما نیز است، گفت: «این گروه بعد از ماجراهای گروه زنده‌یاد عبدالحسین نوشین، یعنی سه سال بعد از کودتای 28 مرداد، شکل گرفته است. در آن زمان تئاتر به مسائل سیاسی آلوده شده بود و سوءتفاهم‌هایی پیش آمد که همچنان تا به امروز ادامه دارد و همواره بهانه‌ای بوده است برای دولتمردان که تئاتر را مزاحم بدانند و تا جایی که می‌توانند از توجه به آن خودداری کنند.» او با طرح این سؤال که چرا فعالیت‌های گروه هنر ملی ادامه پیدا نکرد، بر وحدت و همدلی خانواده تئاتر تاکید کرد و گفت: «برای پیدا کردن جواب این سوال به کتاب «گروه هنر ملی» مراجعه کنید و ببینید که چه جریان‌هایی از سوی برخی از همکاران تئاتری باعث افت و خیز فعالیت‌های هنری این گروه شده است.»
همت ادامه داد: «از زمانی که مدیریت خانه تئاتر را به عهده گرفته‌ام و به جلسات مدیران دولتی می‌روم، فهمیده‌ام که مشکل از خود ماست و نه از دولتمردان. ما مصداق بارز «از ماست که بر ماست» هستیم. اگر بین ما همدلی و وحدت نباشد، هر قدرتی که به دست آوریم پایدار نخواهد بود.»
اصغر همت در پایان به نقش عباس جوانمرد و نصرت پرتوی در تداوم فعالیت گروه هنر ملی در سه دهه 30، 40و 50شمسی اشاره کرد و از جعفری برای ثبت دقیق فعالیت‌های ماندگار این گروه که جای خالی آن به شدت احساس می‌شد، تشکر کرد و گفت: «برعکس نهند نام زنگی، کافور... من با این که نامم همت است، هیچ وقت همت نداشته‌ام اما همتِ روح‌الله جعفری را تحسین می‌کنم که 12 سال از عمرش را صرف تالیف این کتاب کرد.»
پژوهشی که 12 سال طول کشید
در ادامه روح‌الله جعفری نیز در صحبت‌های کوتاهی گفت: «تالیف این کتاب بیش از 12 سال طول کشید چون من یک نفری، کار یک تیم را انجام دادم.»
سپس روح‌الله جعفری با عرض تسلیت بابت فوت معدنچیان معدن آزادشهر استان گلستان، سخنان خود را آغاز کرد و در مورد روش کار تحقیق و منابع تالیف این کتاب گفت: «این پژوهش که بیش از 12 سال به طول انجامید، از نوع کیفی است و ابزار مورد استفاده‌ مصاحبه‌های میدانی و کار کتابخانه‌ای بود. البته باید به این نکته اشاره کنم که مطالب ناچیزی به‌خصوص بعد از انقلاب درباره این گروه وجود داشت، لذا ناگریز شدم که با دقت و با صرف زمان زیاد، هر آنچه در روزنامه‌ها، مجلات و... که در سه دهه 30، 40 و 50 شمسی منتشر شده بود را بخوانم و از آنها برای دادن تصویری عینی از فعالیت‌های گروه هنر ملی استفاده کنم. همچنین زمان زیادی را برای جست‌وجو و پیدا کردن اسناد و مدارک، عکس‌ها، بروشورها و آفیش‌هایی که مربوط به این گروه است، گذاشتم تا بتوانم از آنها برای اثبات حقانیت آنچه در کتاب می‌آورم، استفاده کنم. با توجه به آنکه باید قدم به قدم در این پژوهش و البته به تنهایی برای تهیه اطلاعات مورد نیاز حرکت می‌کردم، فکر می‌کنم 12 سال عدد بزرگی برای به فرجام رساندن آن نیست، چون یک نفر به جای یک تیم منسجم باید تلاش و زحمت می‌کشید.»
تاریخچه هنری باغ فردوس
جعفری در بخش دیگری از صحبت‌هایش به علت رونمایی این اثر در بنای تاریخی موزه سینما واقع در باغ فردوس اشاره کرد و توضیح داد: «روند حرکت رو به جلوی گروه هنر ملی در سال 1339 به دلیل تک‌روی بعضی از اعضایش متوقف شد و گروه  مدت دو سال فعالیتی نداشت تا اینکه در سال 1341 عباس جوانمرد با متن«تقلا» از نصرت پرتوی مجددا گروه را احیا کرد. تمرین‌های این متن در باغ فردوس انجام ‌و بعد هم به صورت زنده از تلویزیون ملی ایران اجرا شد. سپس گروه، نمایش‌های «تیرک شکسته» و «زنگوله‌ها» را هم در همین محل تمرین کرد و بعد در تلویزیون ملی ایران به صورت زنده اجرا کرد. دلیل اینکه اسفند سال گذشته آن مکان را برای رونمایی انتخاب کردیم، این مسئله بود، لذا از زمان انتشار این کتاب مشخص شد که این محل قبل از آن که آقای پیتر بروک به ایران بیاید و نمایش «ارگاست» را در سال 1350، در آنجا تمرین کند، محلی برای تمرین تعدادی از آثار گروه هنر ملی بوده است؛ یعنی از باغ فردوس در گذشته، برای تئاتر استفاده می‌شده است.»
این استاد دانشگاه با اشاره به فراز و نشیب‌ فعالیت‌های گروه هنر ملی در سه دهه یادشده به نقش مهم عباس جوانمرد و نصرت پرتوی در احیای دوباره این گروه در سال 1341، پس از وقفه‌ای دوساله که در کار گروه هنر ملی ایجاد شده بود، اشاره کرد و گفت: اگر یک گروه منسجم و پیوسته نباشد و اعضای آن دلشان برای یکدیگر نتپد، طبیعتاً نمی‌توانند کالای فرهنگی قابل قبولی را به مخاطب عرضه کنند.
او در صحبت‌هایش به این نکته که باید بین مولف و ویراستار و ناشر، همدلی وجود داشته باشد تا نتیجه کار دلنشین شود، اشاره کرد و گفت که این مهم در انتشارات افراز برای چاپ این کتاب اتفاق افتاده است و باید به صورت مادی و معنوی برای بالا بردن سطح کیفی کتاب‌ها از این تجربه بهره برد.
نانگاه حذفی و رادیکالی محلی از اعراب ندارد
جعفری با بیان اینکه برای تهیه این کتاب کوچک‌ترین کمک دولتی دریافت نکرده است، گفت: «خانواده نجیب تئاتر یاد گرفته است روی زانوهای خود بایستد و به خود و خانواده اش اتکا کند. این کتاب در دولت نهم و دهم بیش از 671 مورد اصلاحیه خورد، اما در دولت آقای دکتر روحانی و در زمان آقای سیدرضا صالحی امیری، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، آن ممیزی‌ها به حداقل میزان ممکن رسیدند. در واقع با تعاملی که شکل گرفت، به پژوهش انجام‌شده لطمه‌ای وارد نشد. در دولت نهم و دهم به من گفتند که نام بهرام بیضایی، بیژن مفید و غلامحسین ساعدی را از کتاب حذف کنم که من چنین نکردم. مگر می‌شود بیضایی، مفید و ساعدی را از جریان نمایشنامه‌نویسی ایران و تاریخ نمایش معاصر ایران حذف کرد؟ این هنرمندان برای چینش آجر به ‌آجر جریان هنر نمایش ایران که اکنون ما در آن فعالیت می‌کنیم و در آن نفس می‌کشیم، زحمت کشیده‌اند. ما باید بیاموزیم که به صورت افراطی و غرض‌ورزانه در حوزه فرهنگ و هنر به مسائل نگاه نکنیم و باید بدانیم که در این میان، نگاه حذفی و رادیکالی محلی از اعراب ندارد.»
 

کلمات کلیدی
shareاشتراک گذاری

نظرات شما